تحليل رابطه ساختار كالبدي بافت‌‌هاي مسكوني و تعاملات همسايگي، مورد مطالعاتي: رابطه الگوي مسكن و تعاملات چهره به چهره در محلات سميه، باجك و فرهنگيان در شهر قم

مفهوم همسايگي در محله از ديرباز يكي از اساسي‌ترين مفاهيم مطرح در معماري و شهرسازي به ويژه معماري و شهرسازي ايراني اسلامي بوده است. مسئله‌‌اي كه شاكله اصلي اين پژوهش را تشكيل داده است افت كيفي روابط همسايگي در محلات شهرهاي معاصر ايران است؛ بر همين اساس، در اين مقاله سعي شده است به اين سوال اصلي پرداخته شود كه آيا ارتباط منطقي بين ساختار كالبدي بافت‌‌هاي مسكوني و روابط همسايگي وجود دارد؟ گونه‌‌ اين تحقيق از نوع همبستگي است به طوري كه ساختار كالبدي بافت مسكوني (به لحاظ الگوي ويلايي يا آپارتماني) به عنوان متغير مستقل منظور شده است و تعاملات اجتماعي و به طور خاص، روابط چهره به چهره بين همسايگان نيز به عنوان متغير وابسته در نظر گرفته شده است. جمع‌آوري اطلاعات به دو روش كتابخانه‌اي و ميداني (با استفاده از پرسش‌نامه) انجام شده است. پرسش‌نامه‌‌ها، ميان 300 واحد مسكوني از مجموع 581 واحد مسكوني در چهار منطقه مسكوني شهر قم توزيع شده است كه دو مورد از آن‌ها داراي بافت ويلايي و دو مورد ديگر داراي بافت آپارتماني هستند. لازم به ذكر است كه در انتخاب نمونه‌‌ها سعي شده است حتي المقدور، به جز متغير ساختار كالبدي به عنوان متغير مستقل، ساير متغيرهاي ثانويه‌اي كه بر روي متغير وابسته يعني تعاملات چهره به چهره تاثير دارند كنترل گردد (نظير وضعيت مالي افراد و يا مدت سكونت آن‌ها در محله). طبق يافته‌‌هاي حاصل از اين پژوهش، ميان ساختار كالبدي بافت مسكوني در چهار بافت مسكوني شهر قم و تعاملات اجتماعي و به طور خاص، روابط چهره به چهره‌‌ي همسايگان، رابطه معناداري وجود دارد به نحوي كه تعاملات چهره به چهره در محلات ويلايي در مقايسه با محلات آپارتماني به مراتب بيش‌تر است.