الگوي تمكين زكات در آموزه‌هاي اسلامي در مقايسه با الگوي اقتصادي تمكين مالياتي

پژوهش حاضر به منظور مقايسه الگوي تمكين زكات در اسلام و الگوي اقتصادي تمكين مالياتي، به روش تطبيقي ـ تحليلي صورت مي‌گيرد؛ بدين ترتيب كه آموزه‌هاي ناظر به تمكين زكات از آيات و روايات مربوطه استخراج و به كمك الگوهاي اقتصادي تمكين ماليات و توسعه‌هاي آن در طول زمان دسته‌بندي مي‌شوند و دلالت‌هاي آن در زمينه تمكين زكات استخراج و درنهايت دو الگو با يكديگر مقايسه مي‌شوند. عوامل اقتصادي مؤثر بر تمكين مالياتي در دو دسته نئوكلاسيكي مبتني بر منفعت ‌طلب ‌بودن انسان و رفتاري مانند انصاف، مقابله به مثل و ترغيب اخلاقي جاي مي‌گيرند. يافته‌ها نشان مي‌دهد الگوي تمكين زكات علاوه بر اين دو دسته متغير از متغيرهاي ديگري مانند هويت اسلامي، حسابداري ذهني و وعده پاداش‌ها و مجازات‌هاي معنوي نيز بهره مي‌برد كه در الگوي اقتصادي يا وجود ندارد يا به گونه متفاوتي استفاده مي‌شود. تفاوت ديگر آنكه الگوي اقتصادي با مبناقراردادن انسان اقتصادي به محاسبه مقدار بهينه متغيرهايي چون مجازات و حسابرسي مي‌پردازد و سپس از عوامل رفتاري براي زدن تلنگر و افزايش تمكين استفاده مي‌شود. اما در نظام زكات بالعكس، بيشترين اهميت به كرامت انسان مسلمان و انگيزه‌هاي دروني و سپس فضايل انساني (متغيرهاي رفتاري) وي داده مي‌شود و كمترين توجه به عوامل نئوكلاسيكي است. بر اين اساس هر سياست ترويج زكات بايد بيشترين تكيه خود را بر ايمان افراد و آثار مثبت زكات بر پاكي روح و مال فرد، سپس بر فضايل انساني همچون كمك به فقرا و درنهايت بر مشوق‌ها و مجازات‌هاي مادي قرار دهد.