تأثير رسانه‌ها و عامل‌هاي مؤثر بر مشاركت بهره‌برداران طرح هاي آبخيزداري در شهرستان هاي تكاب و شاهين دژ استان آذربايجان‌غربي

مقدمه وهدف عامل اصلي نابودي، فرسايش و تغيير منابع‌طبيعي، آگاهي نداشتن بهره برداران از اهميت اين منابع است. بنابراين بايد برنامه هاي توسعه‌ي روستايي را براي حفظ و احياء منابع‌طبيعي، از توليد محوري به‌سوي مديريت مشاركتي روستاييان سوق داد. براي اصلاح و تغيير رفتاري يكي از عامل‌هاي اصلي، تغيير باور جامعه‌ي روستايي است، زيرا بيشتر آحاد مردم بر اين باورند كه حفظ و مراقبت از منابع‌طبيعي كشور جزو وظايف و اختيارهاي حاكميتي است. در حالي كه بررسي‌ها نشان داده است كه افزون بر اين كه برخي از مداخله‌هاي حاكميتي در اين راستا كارآمد نبوده، بلكه پاره‌اي از اقدام‌ها در جهت نابودي اين منابع بوده است. از آنجايي كه توسعه‌ي منابع انساني از اصل‌هاي اوليه‌ي مديريت مشاركتي به‌شمار مي رود، و مديريت مشاركتي در جامعه‌هاي روستايي در سطح مطلوب و اثر گذار زماني اجرا مي‌شود كه بتوان با توسعه‌ي آموزش، شكاف بين نسل گذشته و جوان روستايي را در زمينه‌ي داشتن آگاهي و رفتار مناسب با منابع‌طبيعي و نحوه‌ي اجراي مديريت مشاركتي از بين برد. اولين گام، توسعه و ارتقاء آگاهي و دانش منابع انساني از روش آموزش با هدف تغيير در رفتار، بينش و مهارت هاي فردي است. از اين ‌رو با توجه به محدوديت هاي موجود در زيرساخت هاي روستايي و دسترسي اندك روستاها به امكانات آموزشي و ارتباطي روز، انتقال اطلاعات، دانش و مهارت به روستاييان با استفاده از رسانه ها به‌ويژه رسانه هاي آموزشي- ترويجي، يكي از مهم ترين اقدام‌هاي توسعه اي در اين زمينه است. مواد و روش‌ها در اين پژوهش با استفاده از روش پيمايشي و اسنادي اندازه‌ي مشاركت ساكنان آبخيز‌هاي استان آذربايجان‌غربي (تكاب و شاهين‌دژ) در طرح هاي آبخيزداري بررسي ‌‌شد و مهم‌ترين عامل‌هاي تأثيرگذار بر آن مشخص شد. نمونه ها با استفاده از روش نمونه‌گيري تصادفي طبقه اي انتخاب شد و ابزار اصلي جمع آوري داده ها، پرسش‌نامه بود. روايي صوري پرسش‌نامه به‌وسيله‌ي متخصصان ترويج و آموزش كشاورزي و كارشناسان آبخيزداري تأييد شد و پايايي آن با استفاده از آلفاي كرون باخ ٨٢% برآورد شد. نتايج و بحث تجزيه ‌و تحليل وايازي (رگرسيون) چند متغيره با روش توأم نشان داد كه درآمد، تحصيلات و اندازه‌ي استفاده از رسانه ها، مهم ترين عامل‌هاي اثرگذار در مشاركت مردمي بود. همچنين تأثير رسانه ها با اندازه‌ي مشاركت فعال بهره‌برداران در طرح هاي آبخيزداري رابطه‌ي مثبت و معني‌داري داشت. نتيجه‌گيري وپيشنهادها براساس نتايج اين پژوهش، استفاده از جوانان تحصيل‌كرده روستايي براي توليد، نشر يا استفاده از رسانه ها مي تواند كمك قابل‌توجهي به افزايش مشاركت روستاييان در طرح‌هاي آبخيزداري داشته باشد.