بازتعريف ماهيت و نقش مباني ديني در دانش مطالعات برنامه‌درسي: پيامد نگاهي نو به مناسبات ميان دين و فلسفه

هدف اين پژوهش ارائه تصويري جديد از نقش و ماهيت مباني ديني در مطالعات برنامه‌درسي از طريق بازانديشي در مناسبات ميان دين و فلسفه است. يافته‌ها با استفاده از روش پژوهش تحليل نظرورزانه نشان داد اغلب رويكردهاي موجود در مناسبات دين و فلسفه نواقص و محدوديت‌هايي نسبت به ماهيت مباني ديني برنامه درسي دارند. در رويكرد تقدم فلسفه بر دين، مباني فلسفي به‌مثابه شالوده برنامه درسي بوده و تمام مسائل و ابعاد برنامه درسي بر اساس مفروضات فلسفي صورت‌بندي مي‌شود و مباني ديني در ذيل مباني فلسفي مطرح است. در رويكرد عقل‌گرايي افراطي مباني فلسفي، نقش بنيادين در برنامه درسي دارند و مباني ديني به‌عنوان مبنايي مستقل جايگاهي در برنامه‌درسي ندارند بلكه در ذيل مباني جامعه‌شناسي يا تاريخي طرح مي شوند. اين پژوهش براي عبور از چنين محدوديت‌هايي و تعريف نقشي فعال و بنيادين براي مباني ديني در دانش مطالعات برنامه درسي، نگاهي بازانديشانه بر اساس ديدگاه صدرايي به مناسبات دين و فلسفه، به‌عنوان دو منظومه معرفتي دارد. بدين منظور ديدگاه ملاصدرا در زمينه مناسبات دين و فلسفه تحليل و بر اساس هشت ويژگي كليدي اين ديدگاه، دلالت‌هاي آن در قلمرو مباني ديني برنامه درسي مشخص شد. بر اساس اين منظر پيشنهادي، ماهيت و نقش مباني ديني در مطالعات برنامه درسي دچار دگرگوني مي‌شود. دين به‌عنوان يك منظومه معرفتي و به‌تبع آن، مباني ديني به‌مثابه يك نظام معرفتي و شبكه معنايي منسجم (نظريه) شناخته شده و نقش مباني ديني به عنوان بنيادي براي دانش برنامه درسي تغيير مي كند. در اين معنا دين و مباني ديني در تمامي ابعاد معرفتي، سطوح و مراتب مختلف دانش برنامه‌درسي حضور داشته و مؤثر خواهد بود.