مواجهه‌اي انتقادي با دغدغه‌هاي فلسفه دانشگاهي در ايران

در اين مقاله تلاش شده است با تكيه بر پژوهش‌ها و آموزش‌هايي كه در گروه فلسفه دانشگاه تهران صورت گرفته است، عناصر و مؤلفه‌هاي فلسفه دانشگاهي در ايران صورت‌بندي شوند و بر پايه اصل «معاصر بودن در فلسفه ورزي» مورد بررسي انتقادي قرار گيرند. گروه فلسفه دانشگاه تهران، در اين نوشته، از آن رو نماد فلسفه دانشگاهي قلمداد شده است كه اين نهاد، نخستين گروه رسمي و تثبيت شده فلسفه در ايران بوده و بسياري از استاداني كه در ديگر گروه‌هاي فلسفه در سطح كشور مشغول تدريس شده‌اند از دانش‌آموختگان اين گروه بوده‌اند. ازاين‌رو توجه به دغدغه‌هاي آموزشي-پژوهشي اين گروه مي‌تواند در فهم پديدار فلسفه دانشگاهي ايران بينش‌آفرين و رهگشا باشد. در اين مقاله بحث شده است كه از پيشينه يك صدساله گروه فلسفه دانشگاه تهران شش ويژگي قابل‌ استخراج است كه كمابيش مي‏توانند در پيوند با يكديگر عناصر و مؤلفه‌هاي فلسفه دانشگاهي در ايران به شمار آيند. اين عناصر عبارت‌اند از: ۱. كانوني‌بودن توجه به مسائل مابعدالطبيعي؛ ۲. حضور پررنگ فلسفه اسلامي، تاريخ و لوازم آن (زبان عربي، منطق، كلام و عرفان اسلامي)؛ ۳. حضور دائمي فلسفه تطبيقي با همه تنوعاتش؛ ۴. دغدغه‏هايي ناظر بر مسائل فلسفي معاصر (در مقياسي به مراتب كمتر از سه ويژگي پيشين)؛ ۵. جهت‌گيري تدريجي و بطئي از رويكردي عمومي و كلي به رويكردي تخصصي و فني با تاريخ و مسائل فلسفي در هر دو حوزه آموزش و پژوهش؛ و ۶. حضور برخي از چهره‌هاي گروه فلسفه در ساختار قدرت سياسي. مؤلفه‌هاي مذكور در بخشي ديگر از اين مقاله با اين پرسش‌ها مواجه شده‌اند كه تا چه حد مسائلي كه فلسفه دانشگاهي در حوزه‌هاي مذكور با آن‌ها سروكار داشته است، مسائل فلسفي امروز آن حوزه‌ها بوده‌اند؟ شيوه فلسفه خواني در فلسفه دانشگاهي آيا اصولاً واجد امكاني براي دعوت به فلسفه‌ورزي بوده است؟ اگر قرار بر صورت‌بندي «شرايط امكان تأسيس تفكر فلسفي در ايران» باشد، فلسفه دانشگاهي آيا مي‌تواند خود را همراه چنين دغدغه‌اي بداند و مشاركتي در آن داشته باشد؟