بررسي تأثير تكانه بهره‌وري بر تغييرات ساختاري و پتانسيل انتقال آب بين ايران و كشورهاي هم‌ مرز

ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺤﺮان ﮐﻤﺒﻮد آب، ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﯽ و ﻣﺼﺮف ﺑﻬﯿﻨﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ از اﻫﻤﯿﺖ وﯾﮋه اي ﺑﺮﺧﻮردار ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﺛﺮات ﮐﻤﺒﻮد آب ﺑﺮ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﯾﮏ ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻣﻮﺿﻮع آب ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﻫﻤﮑﺎري ﻫﺎي ﻣﻨﻄﻘﻪ اي و ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎي اقتصادي از ﮐﺎﻧﺎل ﺑﻬﺮه وري دﯾﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺗﺄﺛﯿﺮي ﮐﻪ ﺗﮑﺎﻧﻪ ﺑﻬﺮه وري ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ جابجائي ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ، ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺗﺮاز ﺗﺠﺎري داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ از ﻣﺪل ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ IMPACT ﺟﻬﺖ ﺷﺒﯿﻪ ﺳﺎزي آب و ﺗﻌﺎدل ﺟﺰﺋﯽ ﮐﺸﺎورزي و از ﻧﺮم اﻓﺰار GEMPACKاﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﺮاي رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ در ﻣﺪل ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه و ﻣﻌﺎدﻻت ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﮐﺪﻫﺎي اﺻﻠﯽ ﻣﺪل، ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس GTAP-Eﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺿﺎﻓﻪ ﮔﺮدﯾﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻬﺮه وري ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي اﺛﺮﮔﺬار در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻗﺘﺼﺎد اﺳﺖ، ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺨﺶ واﻗﻌﯽ اﻗﺘﺼﺎد را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺗﮑﺎﻧﻪ مثبت ﺑﻬﺮه وري ﮐﻞ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮ ﯾﮑﯽ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي اﻗﺘﺼﺎد ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﮐﯽ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﮑﺎﻧﻪ ﺑﻬﺮه وري ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ رﺷﺪ ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮي ﻧﯿﺮوي كار ماهر و ﻏﯿﺮﻣﺎﻫﺮ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي را ﮐﺎﻫﺶ داده و در ﮐﻨﺎر آن ﺗﻘﺎﺿﺎي ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ اﻓﺰاﯾﺶ داده اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﮑﺎﻧﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه زﻣﯿﻨﻪ را ﺑﺮاي ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﺎﺧﺘﺎري در اﯾﺮان ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﮑﺎﻧﻪ ﺑﻬﺮه وري ﻣﺜﺒﺖ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﻮع ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻣﻨﺎﺑﻊ را در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﺘﺄﺛﺮ ﻣﯽ ﺳﺎزد، ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﺗﻘﺎﺿﺎي آب در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﯿﺰ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺎﺷﺪ. در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ از ﻣﺪل ﻫﺎي ﺗﻌﺎدل ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺷﺒﯿﻪ ﺳﺎزي ﻣﺪل با ﺗﮑﺎﻧﻪ ﺑﻬﺮه وري ٠٫٦ درﺻﺪ ﺑﺮاي اﯾﺮان و ﺳﺎﯾﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻧﺎﻣﺘﻌﺎرف از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻐﯿﯿﺮ در تقاضا ﺑﺮاي ﻧﯿﺮوي ﮐﺎر و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺪ؛ اﯾﻦ فرآيند در ﺻﻮرﺗﯽ اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺪ ﮐﻪ رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي با اﻟﮕﻮﯾﯽ نامتوازن و ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺷﮑﻞ ﺑﮕﯿﺮد. از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻣﺪﻟﯽ ﺑﺎ ﺗﮑﺎﻧﻪ ﺑﻬﺮه وري ٠٫٦درﺻﺪ ﺑﺮاي اﯾﺮان و ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻫﻢ ﻣﺮز وﺳﺎﯾﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﺷﺒﯿﻪ ﺳﺎزي ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻧﺘﺎﯾﺞ اﯾﻦ ﺷﺒﯿﻪ ﺳﺎزي ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺘﻔﺎوت اﯾﻦ ﺗﮑﺎﻧﻪ ﺑﺮ ﺗﻘﺎﺿﺎي آب در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻗﺘﺼﺎدي، ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ اﯾﺮان و ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻫﻢ ﻣﺮز وﺟﻮد دارد. اﮔﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ مساله از درﯾﭽﻪ ﻫﻤﮕﺮاﯾﯽ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﻮﺟﻪ ﮔﺮدد ، ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺳﯿﺎﺳﺖ ﮔﺬاري ﻫﺎي آب، ﻣﺆﺛﺮ واﻗﻊ شود. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﯾﮑﯽ از اﺳﺘﺮاﺗﮋي ﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﯿﻨﻪ از آب ﺑﺮرﺳﯽ اﻣﮑﺎن اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﻣﺮزﻫﺎي ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ اﺳﺖ .