تحليل انتقادي و بازنمايي كارگزاران اجتماعي در داستان بيژن و منيژه: الگوي جامعه شناختي ـ معنايي ون ليوون (2008)

يكي از انواع رويكردهاي تحليلي متون، رويكرد تحليل گفتمان انتقادي ون ليوون است. اين رويكرد‌‌ داراي دو مؤلفۀ اصلي حذف ‌و اظهار است كه هركدام داراي زيرمؤلفه‌هاي مختلفي هستند. هدف از پژوهش حاضر بررسي و تحليل چگونگي تحقق مؤلفه‌‌هاي حذف، شامل پنهان‌سازي وكمرنگ‌سازي و برخي از مؤلفه‌هاي اظهار، شامل تشخص‌زدايي، طبقه‌بندي، تشخص‌بخشي، منفعل‌سازي، جنس ‌ارجاعي و زيرمؤلفه‌هاي مربوط به هريك از آنها در بازنمايي كارگزاران اجتماعي در داستان «بيژن و منيژه» از شاهنامۀ فردوسي است. در اين راستا، انواع جملات اين اثر تعيين و شمارش شده‌ اند. سپس، بسامد كاربرد، درصد و سطح معناداري هر يك از مؤلفه‌ها و زيرمؤلفه‌هاي مربوط به آنها از طريق تحليل آماري و آزمون خي ‌دو سنجش شده است. نتايج  پژوهش نشان مي ‌دهند كه شاعر از تمام مؤلفه‌ها‌ي گفتماني حذف و اظهار موردنظر در اين داستان استفاده كرده است. به‌علاوه، بر اساس نتايج آزمون خي ‌دو، بين بسامد كاربرد مؤلفه‌هاي اصلي بررسي‌شده در قياس با يكديگر و نيز، بين زيرمؤلفه‌هاي مربوط به هر مؤلفۀ اصلي‌ رابطه ‌ا ي معنادار وجود دارد. تحليل نتايج مؤلفه‌هاي حذف نشان مي‌دهد كه شاعر تمايلي به بازنمايي كارگزاران اجتماعي به‌صورت پنهان ندارد. همچنين، نتايج مؤلفه‌هاي موردبررسي اظهار نشان مي ‌دهند كه شاعر با به‌كارگيري زيرمؤلفۀ ارزش ‌دهي مثبت و منفعل‌ سازي تأثيرپذير مستقيم سعي دارد كارگزاران اجتماعي را اثرگذار و داراي ارزش مثبت بازنمايي كند. به ‌علاوه، در بسياري از جملات كارگزاران اجتماعي از طريق ارجاع به گفته‌ها، ويژگي‌هاي ظاهري و يا به‌كارگيري استعاره‌ها و تشبيهات بازنمايي مي‌شوند.