شناسايي و تشخيص روند خشكسالي كشاورزي با استفاده از شاخص‌هاي RDI و eRDI در يك اقليم گرم و خشك

در بين تنش‌ها و مخاطرات محيطي مختلف، خشكسالي به‌عنوان مهم‌ترين عامل محيطي شناخته مي‌شود كه چالش اصلي مناطق مختلف جهان و به‌خصوص ناحيه خاورميانه مي‌باشد كه علاوه بر تأثيرات گسترده بر توليد و بهره‌وري محصولات كشاورزي، بر ساير ابعاد اجتماعي و اقتصادي كشورها اثرگذار است. بنابراين، آناليز، پايش و شاخصه‌بندي خشكسالي از ضروريات اصلي مديريت و برنامه‌ريزي در زمينه خشكسالي مي‌باشد. در اين پژوهش، شاخص شناسايي خشكسالي (RDI) و نسخه بهبود يافته آن يعني شاخص شناسايي خشكسالي مؤثر (eRDI) براي يك دوره آماري 59 ساله (2020-1961) به‌منظور شناسايي و بررسي روند خشكسالي كشاورزي در منطقه گناباد مورد مقايسه و ارزيابي قرار گرفت. نتايج اين تحقيق مشخص كرد بين شاخص‌هاي مورد آزمون در تعيين و پايش خشكسالي اختلاف معني‌داري وجود نداشت، هرچند شاخص eRDI در مورد تعيين شدت خشكسالي در دوره‌هاي فصلي حساسيت و دقت بيشتري نشان داد. طولاني‌ترين دوره خشكسالي به مدت 9 سال از طريق شاخص eRDI FAO بدست آمد و طولاني‌ترين دوره ترسالي نيز توسط تمامي شاخص‌ها به مدت 11 سال محاسبه شد. همچنين، بيشترين فراواني شرايط آب و هوايي مربوط به وضعيت نرمال (33.9 تا 39 درصد) بود. در مقياس فصلي، طولاني‌ترين دوره خشكسالي و ترسالي در فصل بهار به ترتيب 8 و 6 سال محاسبه شد. تمامي شاخص‌ها شرايط ترسالي را براي تابستان تشخيص داده و اعداد مذكور براي فصل پاييز به ترتيب 7 و 6، و براي زمستان به ترتيب 9 و 7 سال بدست آمد. به‌طور كلي، هرچند شاخص eRDI به دليل استفاده از بارش مؤثر بجاي بارش تجمعي در شناسايي خشكسالي مي‌تواند كارايي بهتري در تعيين و پايش خشكسالي كشاورزي داشته باشد، اما در اين پژوهش تفاوت معني‌داري در آناليز خشكسالي كشاورزي بين دو شاخص مشاهده نشد و به همين علت به‌نظر مي‌رسد مي‌توان از شاخص RDI در پايش و تحليل خشكسالي در مناطق اقليمي مشابه با منطقه مورد مطالعه بهره برد.