محوطه‌هاي عصرآهن دامنه‌هاي غربي كوه ساوالان براساس بررسي مسير ايل‌راه‌هاي ايلات شاهسون

از حدود اواخر عصرمفرغ جديد و شروع عصرآهن، نواحي شرقي شمال غرب ايران درگير يكسري مهاجرت هاي قومي گسترده اي مي شود كه پيش تر از آن، دامنۀ اين مهاجرت ها به نواحي قفقاز رسيده بود. گذرگاه هاي موجود در رشته كوه هاي قفقاز، اين مهاجرت ها را به سمت دشت مشگين شهر و اردبيل و نواحي مرتفع و سرسبز ساوالان هدايت نمودند. بدون شك، مهاجران كوچ رو در طول چندين سده مهاجرت در طول مسيرها، يكسري ايل راه هاي كم خطر و سهل الوصولي را پيدا كرده بودند كه دائم در طول آن ها به تردد مي پرداختند. اين مسيرها علاوه بر اين كه از منابع آبي هميشگي گذر مي كردند، امكان استفاده از اتراق گاه هاي موقتي در طول مسير را نيز مهيا مي نمودند. تردد دائمي در طول اين مسير باعث شده تا محوطه هاي گورستاني بي شماري در طول آن برجاي بماند. امروزه، ايلات شاهسون استان اردبيل، بخشي از اين ايل راه هاي باستاني را به ارث برده و دائم از آن استفاده مي كنند. انطباق مسير ايلات شاهسون با پراكنش خطي محوطه هاي عصرآهن بر روي آن ها، چنين فرضيه اي را به اثبات مي رساند. در پژوهش حاضر كه به واسطۀ بررسي هاي ميداني با رويكرد قوم باستان شناسي در نواحي غربي دشت مشگين شهر و دامنه هاي غربي و شمال غربي ساوالان انجام گرفته است، چرايي و چگونگي انطباق مسيرهاي باستاني اقوام كوچروي عصرآهن با ايل راه هاي كنوني ايلات شاهسون، بحث و بررسي شده است. وسعت محوطه هاي عصرآهن قرارگرفته در مسير ايل راه هاي ايلات شاهسون، چگونگي پراكنش محوطه ها در محل ييلاق هاي دامنه هاي غربي ساوالان و تعيين مهم ترين و اصلي ترين ايل راه هاي باستاني براساس پراكنش محوطه ها و وسعت آن ها از ديگر موضوعاتي است كه در اين پژوهش بدان پرداخته شده است. نتايج بررسي و تحليل داده هاي موجود، نشانگر انطباق كامل نحوۀ پراكنش محوطه هاي عصرآهن با خط طولي مسير ايل هاي عشاير شاهسون است. اكثر محوطه هاي شناسايي شده در طول ايل راه ها از نوع گورستان است كه وسعت آن ها در محل ييلاق ها نسبت به نقاط ديگر بسيار بيشتر است.