بررسي و تحليل گونه‌شناسي سفال‌هاي محوطۀ قُرُق دشت همدان-بهار از قرن پنجم تا هشتم هجري‌قمري

يكي از جنبه هاي اصلي در شناخت فرهنگ هاي گذشته، مطالعه و تحليل آثار سفالي محوطه هاي باستاني است؛ از اين رو بررسي دقيق اين دسته از آثار نقش مهمي در روشن شدن وضعيت اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي مراكز استقراري داشته است. عبور مسيرهاي ارتباطي، هم چون شاهراه خراسان و راه فرعي شاهي از همدان درطول تاريخ -به خصوص در دوران اسلامي- باعث پيدايش فرهنگ هاي متعدد سفالگري در اين بخش از كشور شده است. با توجه به تأثيرپذيري فرهنگ هاي سفالگري همدان و به تبع آن محوطۀ قُرُق (با حجم وسيعي از آثار سفالي) از مناطق بزرگ سفالگري دوران اسلامي، در اين پژوهش سعي شده است به پرسش هايي هم چون: تأثير كدام مناطق به لحاظ سبك ساخت و تزئين در سفال هاي محوطۀ قُرُق ديده مي شود؟ مهم ترين گونه هاي سفالگري اين محوطه از قرن پنجم تا هشتم هجري قمري كدام اند؟ و كدام گونۀ سفالي از ويژگي هاي بومي برخوردار است؟ پاسخ داده شود. هدف اصلي اين نگارش، شناسايي انواع گونه هاي شاخص سفالي محوطۀ مورد مطالعه است كه اين فرآيند ازطريق مطالعۀ داده هاي باستان شناختي حاصل از بررسي هاي نوين صورت گرفته است. در انجام پژوهش حاضر، روش تحقيق توصيفي-تحليلي و گردآوري اطلاعات به صورت اسنادي و تطبيق ميداني يافته هاي اين حوزه با ساير مناطق صورت گرفته است. نتايج پژوهش نشان مي دهند در هنر سفالگري اين محوطه به لحاظ شيوۀ ساخت و پرداخت، جلوه هايي از هنر مراكز فرهنگي همجواري هم چون: ذلف آباد، آوه، سلطانيه، كنگاور، تخت سليمان و بروجرد مشاهده مي شود؛ هم چنين بيش از 10 گونۀ سفالي شاخص قرن پنجم تا هشتم هجري قمري از آن شناسايي شده كه شامل انواع سفال هاي بدون لعاب و لعاب دار است كه هريك به زيرمجموعه هاي ساده و منقوش و چندرنگ زير و رولعابي تقسيم مي شوند. در اين بين، نمونه هايي هم چون ظروف با تزئين چندرنگ بر روي گلابۀ سفيد احتمالاً از ويژگي هاي محلي برخوردارند.