بازنگرشي دربارۀ نام و اصطلاحات رزم و رزم‌افزارهاي كتاب «آداب الحرب و الشجاعه» از فخر مدبر مبارك‌شاه (فصل‌هاي 19 و 11)

فخرالدين محمد ابن منصور مبارك شاه القوراشي به سال 1150م. (نيمۀ اول سدۀ ششم هجري) به گماني در غزني (افغانستان كنوني) زاده شد. او به تدريج به خدمت دربار قطب الدين ايبوك ، نخستين مملوك تركي، يا پادشاه غلامهاي جنگجو، در شمال هند درآمد. فخرالدين در حدود سال 1224م. درگذشت. كتاب ايشان با عنوان آداب الحرب و الشجاعه (آئين جنگ و دلاوري) ، رساله اي در موضوع حكومت داري، به عنوان يك دستنامه (راهنما)، براي شاهزادگان به شمار ميرفت؛ كتابي اساسي دربارۀ جنگ، تاكتيك ها، ساختار سپاه، رزم افزارهاي مختلف، فن محاصره و داستانهاي بسيار تاريخي-نظامي؛ اين كتاب بسيار مهم، ولي تاحدي آرمانگرايانه به موضوع رزم افزارها پرداخته است. با وجود اين، فصلهاي مختلف كتاب دربردارندۀ توصيف رزم افزارهاي متأخر، نيز همراه با رزم افزارهاي هندي و تركي است. همچنين اين كتاب به ديدگاه هاي عملي و نظري نظامي فراموش شده نيز پرداخته است؛ براي مثال، بايد به فصل 12 اشاره كرد كه كاملاً بر پايۀ سنتي اسلامي يا همان تفكر (نظامي) عباسي است؛ آنجا كه مي نويسد: چگونه بايد ارتش را نيرومندانه فرماندهي كرد و اين فرماندهي را نگه داشت ؛ در بخش نخست از فصل 13 به توضيح اينكه در كجا و چگونه بايد به سپاه درنگ (توقف) داد پرداخته است. برخي از فصلهاي كتاب آداب الحرب و الشجاعه آشكارا برپايۀ ساختار نظامي گري عباسيان استوار است كه در سدۀ 8-10م. توسعه يافته بود؛ از اين جمله مي توان اشاره كرد به آنچه كه: چگونه مي توان سپاه را مستقر كرد و اين استقرار را حفظ كرد . ديگر بخش ها به بازتاب ديدگاه هاي متأخر نظامي گري هندي-اسلامي، هندي و تركي، ديدگاههاي اوليۀ نظامي گري، آرايشهاي نظامي، اردوهاي مناسب و تمرين بنابر سنت اسلامي سواركاري برابر دستورالعمل هاي آموزش نظامي مي پردازد. فصل 11 كه در اينجا به تفسير و ارزيابي آن پرداخته شده، به موضوع بهره گيري گسترده از چگونگي آرايش رزم افزارها مي پردازد. فصل 19 نيز كه در اينجا مورد تفسير واقع شده، به چگونگي آرايش سپاه به هنگام كارزار محدود مي شود.