مُهر استوانه‌اي تپۀ گوهرگوش نورآباد لرستان مُهري به سبك آشور نو؟ در زاگرس‌مركزي

مهرها اگرچه بيشتر با رويكرد تاريخِ هنري مورد مطالعه قرار مي گيرند، اما مي توانند منبع مهمي براي مطالعۀ وضعيت اجتماعي-اقتصادي جوامع باستاني باشند. مُهر مورد مطالعه در پژهش حاضر توسط يك راهنماي محلي به هنگام بازديد نگارندگان از تپۀ گوهرگوش واقع در روستاي فتاح آباد از توابع شهرستان دلفان استان لرستان از داخل خاك هاي حفاري غيرمجاز در بخش جنوبي تپه يافت شده است. پيش تر از محوطه هاي مختلفي در ميان رودان نيمۀ غربي و حتي مناطق مركزي ايران مهرهايي قابل مقايسه با نقش مُهر گوهرگوش از نظر سبك شناسي معرفي و مورد مطالعه قرار گرفته اند. در پژوهش پيش رو تلاش مي شود با مطالعه و مقايسۀ سبك شناسي و شمايل نگاري مهر تپۀ گوهرگوش كه از اين پس با اين عنوان آمده است، با نمونه هاي مشابه به پرسش هايي در ارتباط با سبك شناسي و تاريخ گذاري آَن پاسخ داده شود. اصلي ترين پرسش هاي اين پژوهش اين است كه مُهر تپۀ گوهرگوش به چه دورۀ زماني تعلق دارد؟ سبك آن بومي است يا متأثر از مناطق ديگر است؟ بافت و بستر تاريخي-سياسي همزمان با دورۀ زماني احتمالي آن چه نقشي در نفوذ اين مهر با اين سبك در پيشكوه داشته است؟ در پاسخ با اين پرسش ها فرضيه هاي مختلفي را مي توان مطرح كرد؛ از جمله: به احتمال خاستگاه و سبك مهر مورد مطالعه آشوري است، و فرض دوم اينكه، خاستگاه آن بومي ولي متأثر از سبك آشوري است؛ همچنين به احتمال تاريخ آن نيمۀ اول هزارۀ اول پيش ازميلاد است. فرض بعدي در پاسخ به پرسش دوم است كه به احتمال ظهور حكومت اليپي در سده هاي اوليۀ هزارۀ اول پيش ازميلاد (به احتمال در پيشكوه)، نقش مهمي در نفوذ و گسترش سبك هاي هنري و سنت هاي سفالي منطقه اي و فرامنطقه اي در اين حوزه داشته است. در ادامۀ اين پژوهش، تمام اين پرسشها و فرضيات مورد بحث و بررسي قرار خواهند گرفت. با مطالعۀ مهر گوهرگوش از جنبه هاي مختلف، به احتمال اين مهر به سبك آشورنو و بين سده هاي نهم تا هفتم پيش ازميلاد است. كشف آن در تپۀ گوهرگوش مي تواند سرنخي از روابط زاگرس مركزي با آشور در اين بازۀ زماني باشد.