كاوش‌هاي باستان‌شناختي در اطراف پل بيستون: كارگاه‌هاي سنگ‌تراشي و توليد آجر و آهك

پل بيستون، برروي رودخانۀ دينورآب واقع در حاشيۀ شرقي شهر كنوني بيستون، يكي از پروژه هاي زيربنايي اواخر دورۀ ساساني است كه همانند ديگر بناهاي اين دوره در بيستون، ساخت آن هرگز به اتمام و بهره برداري نرسيد. در دورۀ اسلامي حكومت محلي حسنويه ضمن گسترش پل به تكميل ساخت آن اقدام كردند. به دليل رفت وآمدهاي زياد، گذشت زمان و حوادث غيرمترقبه اي چون زلزله و سيل در ادوار سپسين (سلجوقي تا پهلوي اول) بخش هايي از پل تخريب و سپس بازسازي و يا مرمت شده است. براي تأمين مصالح بخش هاي بازسازي و مرمت شده، كارگاه هاي توليد مصالح ساختماني را به فاصلۀ كمي در ضلع شمال شرقي پل ايجاد كرده اند. در اين بخش، پشتۀ كم ارتفاعي به درازاي 50 متر درراستاي شمالي-جنوبي و پهناي 40 متر در راستاي شرقي-غربي برروي يكي از پادگانه هاي آبرفتي ساحل رودخانه وجود دارد كه نگارنده بخشي از آن را در سال 1381ه.ش. كاوش كرد. در نتيجۀ اين كاوش چهار لايۀ تاريخي-فرهنگي شناسايي شد. متأخرترين لايه (لايۀ I) دربردارندۀ بقايايي از زندگي كوچ نشينان فصلي دورۀ قاجار است كه بخشي از سال را در اين قسمت از محوطه مي گذرانده اند. در لايۀ II بخشي از يك گورستان متعلق به دورۀ قاجار شناسايي شد. در زير گورستان و در لايۀ III كوره هاي آجرپزي و آهك پزي از دوره هاي ايلخاني و قاجار به دست آمد. در لايۀ IV كارگاه سنگ تراشي از دورۀ ساساني/حسنويه قرار دارد. اين پژوهش بر آن است تا با به كارگيري روش هاي تحقيق تاريخي و توصيفي-تحليلي ابتدا به توصيف دقيق يافته هاي هر لايۀ تاريخي-فرهنگي بپردازد و سپس برمبناي شواهد باستان شناختي و آزمايش هاي سن سنجي به روش ترمولومينسانس زمان شكل گيري آن ها را تعيين كند؛ هم چنين تلاش خواهد شد تا برمبناي ويژگي هاي نقشه و ساختار معماري هر يك از كوره هاي مكشوف از پشتۀ موردبحث، فرآيند و نحوۀ توليد آجر و آهك را در هر يك از اين كوره ها توضيح دهد. افزون بر آن، فرآيند تهيۀ بلوك هاي سنگي تراش خورده در كارگاه سنگ تراشي شرح داده خواهد شد.