گونه‌شناسي ريختي سنگ‌قبرهاي بُرخوار در دوران اسلامي

در اين پژوهش، سنگ‌قبرهاي دوران اسلامي منطقۀ «بُرخوار» واقع‌در شمال اصفهان با هدف شناخت و طبقه‌بندي انواع گونه‌ها، به‌منظور پاسخ به پرسش‌هاي ذيل، به‌شيوۀ توصيفي-تحليلي و با رويكردي گونه‌شناختي موردمطالعه قرار گرفته‌است. 1- از منظر ريختي، كدام گونه‌‌هاي سنگ قبور منقوش و كتيبه‌دار در برخوار وجود داشته است؟ 2- خصيصه‌هاي ساختاري و زماني اين گونه‌ها در مقايسه با يك‌ديگر و در مقايسه با گونه‌هاي رايج در ديگر مناطق، كدام موارد است؟ 3-كمّيت و نحوۀ پراكنش گونه‌هاي سنگ‌قبر در سكونتگاه‌هاي منطقه، به چه شكل بوده و حاوي چه اطلاعاتي است؟ براساس نتايج حاصل از اين پژوهش، 404 سنگ‌قبر در آبادي‌هاي و محوطه‌هاي باستاني برخوار شناسايي شد. اين سنگ‌هاي قبور به دوره‌هاي صفوي تا قاجار تعلق داشته و شامل 5 گونه، 7 زيرگونۀ اصلي و 29 زيرگونۀ فرعي است. اگرچه نحوۀ قرارگيري در اين گونه‌شناسي مدنظر بوده است، با اين‌وجود ساختار شكلي، مهم‌ترين ‌ملاك اين تقسيم‌بندي بوده و در مراتب بعد معيارهايي هم‌چون شيوه‌هاي تركيب‌بندي آرايه‌ها، جنس و چگونگي ابعاد و احجام موردتوجه بوده است. گونه‌هاي اصلي شامل: عمودي ورقه‌اي، صندوقي، كتابي (شامل 4 زيرگونۀ اصلي)، محرابي (شامل 3 زيرگونۀ اصلي) و مطبق بوده و با نمونه‌هاي به‌دست‌آمده از ديگر مناطق ايران مطابقت دارد. به‌ترتيب، گونه‌هاي بالين‌دار، كتابي بزرگ، محرابي تيزه‌دار و صندوقي، رايج‌ترين گونه‌ها بوده و دو گونۀ محرابي هلالي و مطبق، كمترين ميزان كاربرد را داشته‌اند. گونۀ صندوقي رايج‌ترين گونۀ دورۀ صفوي و گونۀ بالين‌دار و كتابي بزرگ، رايج‌ترين گونه‌هاي دورۀ قاجار بوده ‌است. با توجه به نتايج حاصل‌شده مابين گونه‌هاي شناسايي‌شده و شرايط زماني، جغرافيايي و مكاني سكونت‌گاه‌هاي منطقه، ارتباطات تنگاتنگي ديده مي‌شود. گونه‌هاي عمودي بيشتر در مناطق كوهستاني و گونه‌هاي افقي در مناطق پست منطقه رواج داشته‌است.