بررسي ويژگي‌هاي كالبدي و كاركردي مزرعۀ تاريخي نصرت‌آباد

مزرعۀ نصرت‌آباد در سال 1264ه‍.ق. توسط «آقاميرزا نصرالله صدرالممالك» در پيرامون قم احداث شد و بر دو اولاد ذكورش وقف شد. اين مزرعه تا دورۀ پهلوي فعال بود و پس از آن، بقاياي مزرعه به نام «قلعه صدري» در سال 1380ه‍.ش. با شمارۀ 4868 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد. از اين مزرعه اسناد مكتوبي ازقبيل نقشۀ تاريخي و وقف‌نامه مربوط به سال 1270ه‍.ق. وجود دارد. در اسناد يادشده به اطلاعات مفيدي دربارۀ ويژگي‌هاي مزرعه و كيفياتي از قبيل چرايي ساخت، فرآيند شكل‌گيري، عناصر كالبدي متعدد و محصولات باغي و زراعي اشاره شده است. مسألۀ تحقيق آشنايي اندك جوامع با موضوع «معماري مزرعه» و هم‌چنين احتمال احياء مزرعۀ نصرت‌آباد و قلعه صدري در آينده براساس خوانش نادرست ويژگي‌هاي آن است. هدف از اين پژوهش معرفي يك مزرعۀ قاجاري است و براي نيل به آن دو پرسش مطرح مي‌شود: مزرعۀ نصرت‌آباد داراي چه ويژگي‌هاي كالبدي و كاركردي است؟ نقش اين ويژگي‌ها در حيات مزرعۀ نصرت‌آباد چه بوده است؟ اين تحقيق سعي مي‌كند به‌دليل ماهيت تاريخي مزرعه با رويكرد تفسيرگرايي و راهبرد تفسيري تاريخي به موضوع نزديك شود و از سه قالب اصلي سندپژوهي، مصاحبه و مطالعات ميداني استفاده مي‌كند. بررسي‌ها نشان مي‌دهند كه مزرعۀ نصرت‌آباد داراي دو ويژگي كالبدي و كاركردي و نظام‌هاي زيرمجموعۀ آن‌ها بوده است. تعيين موقعيت، شكل‌گيري عناصركالبدي و شيوه‌هاي پايش مزرعه مربوط به ويژگي‌هاي كالبدي آن است و ويژگي كاركردي مزرعۀ نصرت‌آباد نيز به نوع محصولات زراعي، هرم اجتماعي و موضوعات فرهنگي مرتبط اشاره مي‌كند. معماري و انشاء مزرعۀ نصرت‌آباد محصول امتزاج ويژگي‌هاي كالبدي و كاركردي درطول زمان بوده ‌است و صدرالممالك توانست با اين اقدامات از مزرعه صيانت كرده و آن را به متوليان و ناظران كنوني بسپارد.