ارزيابي و كمّي‌سازي خدمات بوم‌سازگان در كشت‌بوم گندم (Triticum aestivum L)

نظام هاي زراعي انواع خدمات تأميني، حمايتي، تنظيمي و فرهنگي را به جوامع انساني ارائه مي دهند. در اين مطالعه خدمات تأميني، حمايتي، تنظيمي در كشت‌بوم‌هاي گندم (Triticum aestivum L)  شركت زراعي دشت ناز ساري (استان مازندران) در سال زراعي 99-1398 ارزيابي و كمّي سازي شد. قطعات تحت كشت گندم شامل چهار رقم تيرگان، احسان، كلكتور و N-92-9 بودند كه به‌عنوان تيمارهاي آزمايش در نظر گرفته شد. در اين مطالعه، انواع خدمات بوم سازگاني شامل تنوع زيستي حشرات و گياهان هرز از زيرمجموعه خدمات حمايتي با استفاده از شاخص هاي شانون-واينر، سيمپسون، مارگالف، يكنواختي و منهنيك، خدمات تنظيمي با استفاده از نمايه هاي تنفس ميكروبي خاك، ترسيب كربن، فراواني كرم خاكي، ماده آلي، پايداري خاكدانه ها، توليد اكسيژن و خدمات تأميني شامل عملكرد دانه و ميزان پروتئين دانه ارزيابي و كمّي‌سازي شدند. براي تعيين ميزان تنفس ميكروبي، ماده آلي و ترسيب كربن، نمونه هاي خاك قبل از كشت گندم در آبان 1398 و پس از برداشت آن در خرداد 1399 از عمق 0-30 سانتي متري برداشت شدند. توليد اكسيژن بر اساس توليد خالص اوليه برآورد گرديد. داده هاي آزمايش به‌صورت طرح كاملاً تصادفي نامتعادل تجزيه شدند. نتايج نشان داد كه بيشترين ميزان خدمت توليد اكسيژن حدود 13.43 تن در هكتار و عملكرد دانه گندم حدود 4.84 تن در هكتار از رقم كلكتور حاصل گرديد. بالاترين درصد پروتيئن دانه از زيرمجموعه خدمات تأميني، به‌ميزان 12.15 درصد به رقم احسان اختصاص يافت. در اين پژوهش، بيشترين ميزان ترسيب كربن (2.33 تن در هكتار) و فعاليت تنفس ميكروبي قبل از كشت و بعد از برداشت محصول به‌ترتيب به‌ميزان 76.46 و 38.52 ميلي‌گرم 2CO به‌ازاي هر كيلوگرم خاك در روز، به قطعه 15 تعلق داشت. ارزيابي وضعيت تنوع زيستي در حشرات و گياهان هرز نشان داد كه بيشترين ميزان شاخص تنوع شانون- واينر و شاخص يكنواختي در گياهان هرز به‌ترتيب به‌ميزان 2.63 و 0.82 از قطعات 23 و 15 به‌دست آمد و همچنين شاخص شانون- واينر و شاخص يكنواختي جوامع حشرات به‌ترتيب به‌ميزان 2.07 و 0.94 براي قطعه 22 محاسبه شد. به طور كلي، ارايه خدمات ترسيب كربن، ماده آلي، تنفس ميكروبي، فراواني كرم خاكي و پايداري خاكدانه ها بر اساس شاخص‌هاي ميانگين وزني قطر  (MWD)و ميانگين هندسي قطر (GMD) در قطعات 14 و 15 تحت كشت گندم بهتر از ساير قطعات بود. نتايج اين مطالعه نشان داد كه مديريت زراعي و اجراي نظام كشاورزي فشرده، بر ارائه بسياري از خدمات بوم سازگان در مزارع گندم در منطقه دشت ناز ساري تأثيرگذار بود، به‌طوري‌كه اين خدمات تحت تأثير عواملي متعددي مانند رقم زراعي، تناوب زراعي، روش هاي خاكورزي و غيره قرار گرفتند.