انسان ‌شناسي اپيكوري و رواقي: مروري بر نگرش ‌هاي انسان ‌شناختي در عصر هلنيسم

هلنسيم دوره‌اي غريب از تاريخ فلسفه، ميان دو عصر قريب باستان و قرون وسطاست. اين دوره در برگيرنده انديشه‌هاي مهمي چون اپيكوريسم، رواقي‌گري و فلسفه نوافلاطوني بوده و آثار قابل‌توجهي بر سده‌هاي بعدي داشته است. پژوهش حاضر با تكيه بر كتب و منابع موجود در حوزه فلسفه هلنيستي، انسان‌شناسي دو مكتب اپيكوريان و رواقيون را مرور مي‌كند و سعي دارد از اين رهگذر، بخشي از تاريخ انسان‌شناسي را نقد كند. نتايج اين مقاله نشان داد كه آموزه‌هاي يونان باستان در لايه‌هاي زيرين فلسفه يوناني‌مآبي (هلنيسم) رسوخ كرده، اما فيلسوفان هلنيستي صرفاً مقلد نبوده‌اند و نوآوري‌هاي چشمگيري نيز داشته‌اند. اپيكور با تكيه بر ابزار حس و نگرش مادي ـ اتمي به جهان، انسان را موجودي متشكل از مجموعه اتم‌ها مي‌داند و به اين دليل زندگي پس از مرگ را انكار مي‌كند. او با احترام به فضايل اخلاقي و دفاع از مسئوليت، انسان را آزاد از جبر فرض مي‌كند و سعادت او را در لذت و رهايي از رنج مي‌داند. در مقابل، رواقيون نيز با افزودن عنصر «اذعان» به دريافت‌هاي حسي، ملاك اعتبار شناخت را دگرگون ساخته‌اند و با نگرشي مادي، صورت‌گرا بوده‌اند. ايشان هويت انسان را در صورت يا پنئوما دانسته‌اند. در اين مقاله به روش توصيفي ـ تحليلي پس از ارائه گزارشي از چارچوب‌هاي معرفت‌شناختي و جهان‌شناختي، دربارۀ چهار سرفصل «هويت انسان»، «تعين‌گرايي و آزادي»، «رابطه انسان با خدا و زندگي پس از مرگ» و «سعادت انسان»، در فلسفه اپيكوري و رواقي بحث شده است.