بررسي تطبيقي نظريه پلوراليسم ديني از منظر شوآن و ملاصدرا

علماي هر ديني پيوسته حقانيت آن دين را در نظر داشته‌اند و درصدد اثبات برتري دين خود برمابقي اديان بوده‌اند. آنان نه‌تنها براي اثبات حقانيت دين خود، بلكه براي بطلان و نقصان اديان ديگر هم ادله و مدعيات متعدد و متنوعي اظهار كرده‌اند؛ چراكه بر اين گمان بوده‌اند كه نمي‌شود دو دين در عرض يكديگر مُحق و مطابق با واقع باشند و به همين دليل نوعاً به انحصارگرايي اديان روي آورده‌اند. نظريه پلوراليسم ديني با محوريت جان هيك، ادعاي حقانيت جميع اديان را مطرح نمود و قائل به كثرت‌گرايي ديني شد؛ نظريه‌اي كه مي‌توان رد پاي آن را در نظرات ملاصدراي شيرازي و فريتهيف شوآن مشاهده كرد. شوآن از الهيون مسلماني است كه در مكتب سنت‌گرايي، با تفكيك اديان به گوهر و صدف دين، به اتحاد گوهر همه اديان قائل بود و ملاصدرا از حكماي شيعي است كه با طرح نظريه نجات فراگير خود، مقوله سعادت و نجات را امري تشكيكي و فراگير در همه اديان برمي‌شمرد. ملاصدرا و شوآن با اثرپذيري از مباني عرفاني ابن‌عربي و ارائه ادله متعدد، همه اديان را محق و مطابق با واقع مي‌دانند. اين نوشتار با تحليل تطبيقي به بسط و مقايسه نظرات اين دو حكيم مسلمان مي‌پردازد و به اين نتيجه مي‌رسد كه ملاصدرا، كه به نجات همه انسان‌ها معتقد است، يك شمول‌گراي فراگير است و شوآن، كه درصدد پاشيدن گرد حقانيت بر همه تفكرات حوزه دين است، كثرت‌ گرايي افراطي است.