درون‌ماندگاري فرّار است! نقدي بر خوانش نظريه‌ زبان يلمزلف به‌مثابه «نقد عقل محض زباني»

مقاله‌ حاضر نقدي است بر خوانش صفايي (۱۴۰۰) از گلوسم‌شناسي يلمزلف به‌مثابه «نقد عقل محض زباني». صفايي در خوانش انتقادي خود از كتاب تمهيدات، با ارجاع به انگاره‌ شناختي كانت و چند رويكرد ديگر، نظريه‌ زبان يلمزلف را پيشيني، غيرتجربي، محض، عقل‌گرا و متعالي مي‌داند. ما، پس از ارائه‌ نكاتي درباره‌ نسبت تمهيدات با كليت نظريه‌ زبان و نيز اشاره‌اي به چند مسئله پيرامون ترجمه‌ فارسي اثر، موارد اصلي نقد صفايي را با رجوع به گستره‌ وسيع‌تري از آثار يلمزلف مورد سنجش قرار مي‌دهيم. با اتكا به انگاره‌ معرفت‌شناختي كانتي، به اين نتيجه مي‌رسيم كه معرفت اين نظريه، برخلاف خوانش منتقد، «پسيني تحليلي» است. با بررسي مسئله‌ «درون‌ماندگاري»، درمي‌يابيم كه اطلاق صفات «حلولي» و «متعالي» به اين نظريه نادرست است. در مورد «ساختار»، تصريح مي‌كنيم كه اين نظريه «برساختي» است و در آن «ضرورت پيشيني» بر ساختار تحميل نمي‌شود. در كل، ما نظريه‌ يلمزلف را از حيث روش‌شناسي و معرفت‌شناسي تجربي، پسيني، استنتاجي، خود‌انديش، برساختي، تجربه‌گرا و درون‌ماندگار توصيف مي‌كنيم و نتيجتاً، قراردادن آن در زمره‌ نظريه‌هاي «عينيت‌گرا»ي مورد نقد ليكاف را منتفي مي‌دانيم. سرانجام، با اشاره به امكان گفتگوي اين نظريه با ديگر نظريه‌هاي زباني (من‌جمله رويكردهاي شناختي)، بر اهميت امروزي آن در ساحت نظريه‌پردازي زبان تأكيد مي‌كنيم.