فروكاهش ‌گرايي يا نوخاسته ‌گرايي؟

هدف علم، تبيين واقعيت و جهان است و هدف فلسفه نيز هستي‌شناسي. ديدگاه‌هاي فلسفي بر نظريات علمي و نظريات علمي بر نحوه جهان‌بيني و هستي‌شناسي تأثير مستقيم داشته است. از اوايل قرن بيستم هيمنۀ جريان علميِ فروكاهش‌گرايي بر علومي چون منطق و فلسفه و روان‌شناسي و جامعه‌شناسي و حتي الهيات و دين‌شناسي تأثير گذاشته است. از طرفي جريان نوخاستۀ نوخاسته‌گرايي در تقابل با فروكاهش‌گرايي در اواخر قرن بيستم باز رويش يافت. صحت‌سنجيِ فلسفي و تحليليِ اين دو ديدگاهِ ظاهراً متقابل موجب ارتقاي سطح روش‌ها و رويكردهاي علمي و نيز نظريات فلسفي خصوصاً در فلسفه‌هاي مضافي چون فلسفه دين، فلسفه روان‌شناسي و فلسفه جامعه‌شناسي مي‌شود. روش فروكاهش‌گرايي تلاش مي‌كند هماهنگ با وحدت هستي، وحدت علوم را محقق سازد، نظريه‌هاي زائد علوم را حذف كند و با انسجام نظريات، امكان توجيه قوي‌تري را فراهم سازد. در طرف مقابل، جريان نوخاسته‌گرا كثرت سلسله مراتبيِ موجودات عالم را مستلزم طبقه‌بندي علوم مي‌داند. هر سطح و طبقه‌اي قوانين و مفاهيم غيرقابل فروكاهشي دارد. فروكاهش‌گرايي در تبيين كثرت حقايق وجودي فروكاهش‌ناپذير فرومي‌ماند؛ اما نوخاسته‌گرايي با چهارچوب نظري خود علاوه بر تبيين پيوستار و وحدت هستي، كثرت سلسله‌مراتبيِ واقعيت را نيز تبيين مي‌كند. فروكاهش صرفاً گامي ضروري براي فهم و كشف عليّتِ پايين به بالا، به‌عنوان يكي از مفاهيم نظري نوخاسته‌گرايي، مورد استفاده قرار مي‌گيرد و تا حدودي علت ارتباط لايه‌هاي وجودي را تبيين مي‌كند. ولي راهبردي موفق در شناخت و تبيين لايه‌هاي متكثر وجود و طبقات علوم نيست. فروكاهش‌گرايي با نگاه پيشيني به واقعيت، مبتلا به داوري و ترجيح فردي مي‌شود ولي در نوخاسته‌گرايي، واقعيت و هستي‌شناسي است كه به روش‌شناسي و معرفت‌شناسي تعيّن و تشخص مي‌دهد.