بررسي جايگاه و شرايط گفتگوي بين ‌اديان

فرض كنيد دينِ متعالي به عنوان حقيقتي شامل كل زندگي هر انساني تقرير شود، در اين صورت شايسته است كه ما فراتر از يك الهيات تطبيقي وابسته به گفتگو، جهت اعتبار بخشي به وجود خود به موضوع كلي گفتگو بين ‌اديان يا شكل دقيق‌تر آن يعني گفتگوي عميق بين اديان، از طريق تفكر انتقادي، هوش عاطفي، همكاري متقابل و توجه به پيش‌فرض‌هاي ناخودآگاه تمركز داشته باشيم. ما بر اين اساس بايستي تلاش كنيم با توجه به شرايط و پيچيدگي‌هاي متفاوت ديني، نقش انسان در عمل گفتگو و همچنين زيست‌ديني دينداران گفتگوي بين اديان را برقرار سازيم. از شرايط مشخص شده گفتگو در بين ‌اديان مي‌توان به يك تعهد خطاپذير به سنت ديني خود، شنيدن فروتنانه و همدلانه صداي ديگري، در جستجوي چرايي، از كجايي و به كجا رفتن، گشودگي نسبت به ديگري و برقراري يك ارتباط متقابل اشاره كرد.گفتگوي بين اديان در عين مواجهه با گستردگي ابعاد دين و تفاوت انسان‌ها، همچنين با گستردگي ساختار يك انسان رو به رو مي‌باشد. گفتگوي سر‌ها، دست‌ها، قلب‌ها و در نهايت گفتگوي زندگي انسان‌هاي مقدس نمونه‌اي از اين گستردگي مي‌باشد. با وجود تمامي اين شرايط، همچنان با توجه به مواردي همچون انسان گفتگو‌كننده ناكام مانده يا شكوفا نشده و ناگفته‌هاي نگفته نشده در جريان گفتگو، قدرت سكوت در گفتگو، حدود و مرز‌هاي مشخص يك دين يا اديان متفاوت نسبت با هم و توصيف و تفسير‌هاي گوناگون از اديان به نظر مي‌رسد گفتگوي بين اديان مي‌تواند تحت تأثير عوامل ارادي و غيرارادي بسياري قرار گيرد، پس با اين وجود بهتر است كه ما به عقب‌تر بازگرديم و به جاي عبارت مشخص گفتگوي بين اديان به الگوي گفتگوي انسان‌ها درباره اديان خوش‌آمد بگوييم.