تكوين و تطوّر مفهوم جوهر در فلسفه؛ از افلاطون تا هيوم

يكي از مفاهيم بنيادين فلسفه كه تاريخي به درازاي تاريخ فلسفه دارد مفهوم جوهر است. اگرچه اين مفهوم در طي قرون متمادي دستخوش تحولات ژرفي شد و لايه‌هاي مختلفي به خود گرفت، به دليل پيوند وثيقش با عقل عرفي هرگز اهميت و معناي خود را از دست نداد. از آنجا كه موطن مفهوم جوهر يونان باستان و فلسفۀ يوناني است، جستار حاضر بر آن است كه نخست تاريخ تحليلي تكوين اين مفهوم در يونان باستان را روايت كند؛ سپس سير تطور آن را در دل قرون‌وسطاي مسيحي و اسلامي پي بگيرد؛ و نهايتاً بقاياي آن را در فلسفۀ مدرن مورد بررسي قرار دهد. باري هدف اين جستار صرفاً روايتي تاريخ فلسفه‌اي نيست، بلكه هدف ثانويۀ آن قرار دادن مفهوم جوهر ذيل پرتوي انتقادي و روايت نقدهاي بنيادين وارد به اين مفهوم است. از اين رو به مهم‌ترين نقدهاي اين مفهوم، كه عمدتاً توسط فيلسوفان انگليسي وارد شدند، نيز خواهيم پرداخت و نتيجه خواهيم گرفت كه اين مفهوم براي اينكه حضوري مشروع در فلسفه داشته باشد بايد به بازصورت‌بندي‌اي بنيادين تن بدهد.