تبيين معرفت‌شناختي تجربه در انديشه دكارت

چنين مي‌نمايد كه با توجه به مباني فكري دكارت، به‌سادگي نمي‌توان درباره‌ امكان تجربه در فلسفه‌ او سخن گفت چراكه او در شاهكار فلسفي‌اش، تأملات در فلسفه‌ اولي، از همان آغاز با طرح شك افراطي بساط عالم حس را كه موضوع اصلي تجربه و پيش‌شرط امكان آن است، چنان فراهم مي‌‌چيند، كه تا «تأمل ششم»، محسوسات در محاق هستند و در آنجا نيز به شيوه‌اي كلامي و با استناد به نافريبكاري خداوند مي‌كوشد عالم حس را سرجاي خود بازگرداند. اما در اينكه تا چه اندازه در اين راه كامياب بوده است ميان دكارت‌شناسان اختلاف‌نظر بسياري هست. ما در پژوهش پيشِ رو مي‌كوشيم نشان دهيم كه اگر غايت فلسفه‌ دكارت را ‌ــ چنان‌كه خود بدان تصريح دارد‌ ــ سيطره‌ آدمي بر طبيعت بدانيم تا جايي‌كه او فلسفه‌اش را «فلسفه‌ عملي» در برابر «فلسفه‌ نظري» مدرسيان مي‌نامد، چاره‌اي جز اين نداريم كه نه‌تنها به امكان كه به ضرورت تبيين تجربه در انديشه‌ دكارت اذعان كنيم. توضيح اينكه اين سيطره و تسخير آدمي بر طبيعت در فلسفه‌ عملي دكارت، تنها در تجربه است كه تحقق مي‌يابد، بدين معنا كه واپسين حلقه‌ رابط فاعل شناسا با طبيعت همانا تجربه است كه عالم را در زير سيطره و چيرگي او درمي‌آورد و از اين رهگذر، قرار است علم دكارتي سروسامان گيرد. حال اگر نتوانيم تجربه را در انديشه‌ او تبيين كنيم و توضيح دهيم، غايت آشكار فلسفه‌ او، يعني تبديل ما به «اربابان و مالكان طبيعت» تبيين‌ناپذير مي‌ماند.