امكان ‏سنجي رسيدگي آزمايشي در ديوان عدالت اداري در مقايسه با دادگاه اروپايي حقوق بشر

رسيدگي آزمايشي روشي است كه دادگاه اروپايي حقوق بشر با اعمال آن هم از تعداد دعاوي مطروحه با منشأ واحد مي‏كاهد و هم ايرادهاي ساختاري زمينه‏ساز نقض حقوق و تبعاً طرح دعاويِ متعدد را برطرف مي‏كند. هدف پژوهش حاضر امكان‏سنجي اعمال رسيدگي آزمايشي در ديوان عدالت اداري است. روش پژوهش از نوع مقايسۀ تطبيقي است و با مبنا قرار دادن قواعد و رويۀ قضائي حاكم بر دادگاه اروپايي حقوق بشر، ماهيت، كاركرد و نحوۀ اعمال رسيدگي آزمايشي شناسايي و از طريق بررسي تحليلي، زمينه‏ها و خلأهاي موجود براي اعمال آن در ديوان عدالت تبيين مي‏شود. رسيدگي آزمايشي، به‏ معناي اقدام براي رفع يك ايراد ساختاري به توقف طرح دعاوي متعددِ مشابه در آينده، قابليت لازم براي ارتقاي جايگاه ديوان عدالت اداري، به‌عنوان عالي‏ترين نهاد نظارت بر اداره را دارد و مي‏تواند به‏مثابۀ ابزاري براي ايجاد گفت‌وگوي علميِ معطوف به اصلاح ساختاري، ميان اداره و ديوان عمل كند؛ در قواعد حاكم بر ديوان، ظرفيت اتخاذ رسيدگي آزمايشي به قصد معنادار ساختن نظارت ديوان بر اداره فراهم است و البته استفاده از اين ظرفيت منوط به خودآگاهي و ايجاد ارادۀ نظارت مؤثر و معنادار قضائي توسط ديوان است.