ريشه‌هاي تكوين بازار و دولت مدرن در ايران

موضوع اصلي اقتصاد سياسي بحث در مورد نوع رابطه‌ ميان سپهر عمومي و خصوصي است. سپهر عمومي حوزه سياست در نظر گرفته مي‌شود كه نهاد اصلي حاكم بر آن دولت- ملت است. سپهر خصوصي هم حوزه اقتصاد دانسته مي‌شود كه نهاد اصلي حاكم بر آن بدوا بازار ملي و در مراحل بعدي بازار منطقه‌اي، بين‌المللي و جهاني است. بر اين اساس، امكان ورود به بحث اقتصاد سياسي ايران زماني وجود دارد كه ابتدا دو نهاد دولت ملي و بازار شكل گرفته باشد تا بتوان در مورد نوع رابطه آن‌ها سخن گفت. در اين راستا پژوهش حاضر به دنبال بررسي اين مساله اساسي است كه نهادهاي بازار و دولت ملي چگونه و در چه زماني در ايران شكل گرفتند؟ در رابطه با تكوين بازار دو نظر وجود دارد. يك نظر معتقد است كه بازار به صورت طبيعي از گذشته وجود داشت. و نظر دوم معتقد است كه بازار در قرن نوزدهم به عنوان يك نهاد تاسيس شد. اين مقاله بر اساس نظر دوم، بر اين فرضيه استوار است كه نهاد بازار در ايران نه امري طبيعي و داراي ريشه‌ داخلي بلكه در نيمه‌ دوم قرن نوزدهم ميلادي، تحت تاثير عامل خارجي تاسيس گرديد. در رابطه با تكوين دولت نيز دو نظر وجود دارد. يك نظر معتقد است كه دولت مدرن در واكنش به صنعتي شدن شكل گرفت. و نظر دوم معقتد است كه دولت مدرن در واكنش به جنگ‌هاي بين‌المللي ساخته شد. اين مقاله بر اساس نظر دوم، بر اين فرض استوار است كه اين عامل خارجي جنگ‌هاي بين‌المللي بود كه دولت در ايران را ساخت.