بررسي كاربرد نانو امولسيون اسانس بومادران (Achillea wilhelmsii) بر مولفه‌هاي جوانه‌زني علف‌هاي‌هرز خرفه (Portulaca oleracea) و چاودار ( Secale cereal)

مقدمه: علف‌هاي هرز يكي از مهم‌ترين معضلات در كشاورزي هستند و باعث خسارت‌هاي زيادي به محصول مي‌شوند. استفاده بي‌رويه از علف‌كش‌ها در دهه‌هاي اخير منجر به اثرات مضري روي محيط زيست و موجودات زنده از جمله انسان گرديده است. براي مقابله با اين مشكلات امروزه تلاش بر كاهش اتكاء به علف‌كش‌هاي مصنوعي و تغيير جهت به سمت كشاورزي پايدار به عنوان جزئي از مديريت تلفيقي علف‌هاي‌هرز است. در بين تركيبات طبيعي، اسانس‌ها كه از اجزاي گياهان معطر و دارويي مي‌باشند براي كشف علف‌كش‌هاي جديد مورد بررسي قرار گرفتند. مواد و روش‌ها: به منظور بررسي اثرات اسانس بومادران (Achillea wilhelmsii C. Koch) بر جوانه‌زني و رشد گياهچه خرفه (Portulaca oleracea L.) و چاودار (Secale cereal L.) دو آزمايش به‌صورت عامليل در قالب طرح كاملا تصادفي در سه تكرار در دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات انجام شد. عامل اول نوع اسانس در دو سطح (طبيعي و نانو امولسيون) و عامل دوم غلظت اسانس در شش سطح (صفر، 100، 200، 400، 800 و 1000 ميكروليتر در ليتر) بودند.يافته‌ها: تصاوير به‌دست آمده از ميكروسكوپ الكتروني روبشي نشان داد كه ذرات به نسبت كروي و اندازه آن‌ها بين 1 تا 100 نانومتر بود. پتانسيل زتا نانو امولسيون اسانس 13.8- ميلي‌ولت بود كه نشان‌دهنده پايداري ذرات بود. هر دو نوع اسانس درصد جوانه‌زني، سرعت جوانه‌زني، طول ريشه‌چه، طول ساقه‌چه و وزن خشك گياهچه هر دو علف هرز را كاهش دادند و با افزايش غلظت، درصد جوانه‌زني به ميزان بيشتري كاهش يافت. خرفه تيمار شده با اسانس طبيعي در غلظت 200 ميكروليتر در ليتر ميزان 55.25 درصد جوانه زد ولي در همين غلظت درصد جوانه‌زني بذرهاي تيمار شده با نانو امولسيون اسانس 30.50 درصد بود. غلظت 800 ميكروليتر در ليتر نانو امولسيون اسانس توانست به طور كامل از جوانه‌زني و رشد گياهچه خرفه جلوگيري كند. نانو امولسيون اسانس در غلظت 1000 ميكروليتر در ليتر كاملا از جوانه‌زني بذر چاودار جلوگيري كرد. سرعت جوانه‌زني تحت تاثير اسانس بومادران كاهش يافت و تا غلظت 200 ميكروليتر در ليتر تفاوتي بين دو نوع اسانس وجود نداشت اما در غلظت 800 ميكروليتر در ليتر سرعت جوانه‌زني بذر چاودار تيمار شده با نانو امولسيون و طبيعي به ترتيب به 0.32 و 1.40 تعداد در روز رسيد كه اين تفاوت معني‌دار بود. نتيجه‌گيري: درصد بازداري صفات بررسي شده در هر دو گونه علف‌هرز نشان داد كه نانو امولسيون اسانس موثرتر از اسانس طبيعي بود. اسانس بومادران روي علف‌هرز خرفه در مقايسه با چاودار موثرتر بود. اسانس‌ها اثرات مشابهي روي علف‌هاي هرز ندارند و اثرات بازدارندگي آن‌ها بسته به غلظت و گونه علف‌هرز متفاوت خواهد بود و انتخابي بودن اين تركيبات بايد مورد بررسي قرار گيرد. توليد نانو اسانس بومادران به عنوان علف‌كش طبيعي راهكاري براي مهار علف‌هاي هرز در نظام‌هاي كشاورزي آلي ارائه مي‌دهد.