شاخص‌هاي جوانه‌زني و ويژگي‌هاي ريخت‌شناسي گياهچه‌هاي پروانش (Catharanthus roseus) تحت تأثير پيش‌تيمار هورموني و تنش خشكي

مقدمه: راهبردهاي مختلفي جهت بهبود رشد و بهره‌وري گياه از طريق رهيافت‌هاي ژنتيكي، مهندسي ژنتيك و اصلاح استفاده شده است. بااين‌حال، با توجه به امكان‌سنجي اقتصادي و سهولت كاربرد، فناوري پرايمينگ به‌عنوان «كاهش‌دهنده تنش» مي‌تواند زمينه وسيعي را در توليدات كشاورزي ايجاد كند. هدف از اين پژوهش ارزيابي توانايي پيش‌تيمار بذر پروانش با هورمون‌هاي گياهي اسيد ساليسيليك و اسيد جاسمونيك تحت تنش خشكي جهت كاهش تأثير محدوديت آب در طول دوره جوانه‌زني است. مواد و روش‌ها: دو آزمايش جداگانه به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي در سه تكرار در آزمايشگاه علوم و تكنولوژي بذر دانشكده علوم كشاورزي دانشگاه شاهد تهران اجرا گرديد. در آزمايش اول تيمارهاي مورد استفاده شامل پيش‌تيمار بذر با اسيد ساليسيليك در دو سطح (0.5 و 1 ميلي مولار)، مدت‌زمان پيش‌تيمار در دو سطح (24 و 48 ساعت) و تنش خشكي با استفاده از پلي‌اتيلن گليكول 6000 در 6 سطح (صفر، 0.1-، 0.5-، 1-، 1.5- و 2- مگاپاسكال) بود. در آزمايش دوم تيمارها شامل اسيد جاسمونيك (10 ميكرومولار)، مدت‌زمان پيش‌تيمار در دو سطح (12 و 24 ساعت) و تنش خشكي در شش سطح (صفر، 0.1-، 0.5-، 1-، 1.5- و 2- مگاپاسكال) بود. در هر دو آزمايش بذرهاي خشك (بدون پيش‌تيمار) به‌عنوان شاهد در نظر گرفته شد. يافته‌ها: در اين پژوهش تيمارهاي خشكي 1.5- و 2- مگاپاسكال آزمايش اول و 1-، 1.5- و 2- مگاپاسكال آزمايش دوم هيچ گونه جوانه‌زني نداشتند. پرايمينگ بذر با اسيد ساليسيليك و اسيد جاسمونيك موجب بهبود درصد جوانه‌زني بذرها شد. به‌طوري كه در آزمايش اول بيشترين درصد جوانه‌زني (97.33)، در شرايط بدون تنش خشكي، با اعمال 0.5 ميلي‌مولار اسيد ساليسيليك در زمان 48 ساعت مشاهده شد، كه نسبت به تيمار شاهد 12.2 درصد افزايش داشت. در تنش خشكي 0.1- و 0.5- مگاپاسكال، تيمار 0.5 ميلي‌مولار با 24 ساعت پيش‌تيمار بيشترين درصد جوانه‌زني را نشان داد؛ ولي در تنش 1- مگاپاسكال، تيمار 0.5 ميلي‌مولار و 48 ساعت نسبت به ديگر تيمارهاي اسيد ساليسيليك و زمان برتر بود. در آزمايش دوم بيشترين درصد جوانه‌زني (98.3) در غلظت 10 ميكرومولار اسيد جاسمونيك در طي 24 ساعت پيش‌تيمار در شرايط عدم تنش خشكي بود، كه نسبت به تيمار شاهد 40.4 درصد افزايش نشان داد. نتيجه‌گيري: نتايج تحقيق حاضر اهميت اسيد ساليسيليك و اسيد جاسمونيك را در مرحله جوانه‌زني بذر هنگام مواجهه با تنش خشكي نشان داد. پيش‌تيمار بذر با اسيد ساليسيليك اثرات مضر وارده بر جوانه‌زني و رشد را كه در حضور تنش خشكي ايجاد شده بود، بهبود بخشيد. فرايند انطباق به تنش كه توسط اسيد جاسمونيك شروع شده، مي‌تواند به‌پيش تيمار با اسيد جاسمونيك قبل از اعمال خشكي نسبت داده شود.