درهم‌تنيدگي واقعيت و ارزش در فعاليتِ پزشكي با اتكا به فلسفۀ ويتگنشتاينِ واپسين

دوران مدرن با نقدِ ريشه‌اي بر سنت آغاز شد و پيش‌انگاشته‌هايش را به پرسش كشيد. از داعيه‌هاي تلويحي دوران سنت اين بود كه قلمروهاي واقعيت و ارزش هم‌بسته‌اند. اين هم‌بستگي به‌سببِ پيش‌فرض‌هايي متافيزيكي بود كه بيشتر آن‌ها در زمانۀ هيوم برافتاده بودند و مهم‌ترين آن‌‌ها واقع‌باوري افلاطوني بود. هيوم اين پيش‌انگاشت تلويحي را آشكار كرد و برمبناي تجربه‌باوري مدرن به جدايي واقعيت و ارزش حكم داد. بدين‌ترتيب، اگر به جدايي اين‌ها حكم كنيم، از پيامدهايش جدايي علوم و اخلاق از يكديگر است. اين وضعيت در زيست و انديشۀ مدرن بحران‌هايي ايجاد كرد و يافتن راه‌حلي ميان اين دو موضع به يكي از مسائل محوري دوران مدرن تبديل شد. در اين نوشته تلاش مي‌كنم، با تمركز بر فلسفۀ ويتگنشتاين واپسين، راه‌حلي فراهم آورم. بنابر فلسفۀ ويتگنشتاين، معناي واژگان و عبارات ما درون يك بافتار و باتوجه‌به چگونگي به‌كارگيريِ آن‌ها يا، به‌عبارتِ‌ديگر، كنش‌هايي كه، با آن‌ها، درون بستر فعاليت‌هاي زندگي‌مان انجام مي‌دهيم متعين مي‌شود. به‌اين‌ترتيب، مفاهيمي چون واقعيت و ارزش فرامفاهيمي نيستند كه بيرون از يك بافتار معنا داشته باشند، بلكه اين‌ها نيز، همچون ديگر مفاهيم، تنها درون فعاليتي كه از آن‌ها استفاده مي‌كنيم معنا مي‌يابند و، درنتيجه، نقش منطقي آن‌ها روشن مي‌شود و ارتباط‌هاي مفهومي‌شان آشكار مي‌گردد. رهيافتي ويتگنشتايني به اين مسئله نشان مي‌دهد كه دو سوي اين منازعه -واقع‌باوري و واقع‌ناباوري- هر دو بر يك پيش‌فرض استوارند و اگر آن پيش‌فرض رد شود، مسئله منحل خواهد شد. آنگاه است كه با بينش نوي ويتگنشتاين به زبان مي‌توان بررسيد كه چگونه در برخي بافتارها مواردي از واقعيت‌ها و ارزش‌ها درهم‌تنيدگي دارند. من از اين بينش در فعاليت پزشكي استفاده مي‌كنم و نشان مي‌دهم كه اين فعاليت در يك بستر يا بافتار باليني رخ مي‌دهد و همين بافتار باليني اين امكان را فراهم مي‌سازد كه در بسياري از موارد ارتباط ميان عبارات ناظربه‌واقع و ارزشي را درك كرد. به همين سبب، مي‌توان فعاليت پزشكي را قلمرو مهمي در علوم ديد كه در آن امكان درهم‌تنيدگي واقعيات و ارزش‌ها به بهترين شكل نمايان مي‌شود.