بررسي تأثير عصاره ريشه گياه قاصدك (Taraxacum officinale L.) بر بهبود بيماران ديابتي نوع دو

سابقه و هدف: در ديابت نوع دو، پانكراس انسولين كافي توليد نكرده يا انسولين توليد شده عملكرد مناسب ندارد. ديابت نوع دو كه از آن به عنوان ديابت غير وابسته به انسولين نيز ياد مي‌شود، شايع‌ترين نوع ديابت در جهان است كه معمولاً به دليل مقاومت سلول‌هاي بدن نسبت به انسولين رخ مي‌دهد. بسياري از تركيبات مفيد موجود در قاصدك (Taraxacum officinale L.) در افزايش توليد انسولين از پانكراس و كاهش سطح قند خون مؤثر هستند.مواد و روش‌ها: در اين پژوهش تأثير عصاره آبي ريشه گياه قاصدك (dandelion) بر روي ميزان كاهش سطح قند خون در بيماران ديابتي نوع دوم در شهر مشهد مطالعه شد. بعد از پاك‌سازي و حذف ناخالصي‌ها، ريشه‌هاي گياه قاصدك توسط دستگاه آسياب خشك گرديد. عصاره‌گيري ريشه قاصدك توسط دستگاه سوكسله انجام شد. پس از پايان فرايند عصاره‌گيري، عصاره حاصل براي جداسازي تركيبات جامد از فيلتر عبور داده شد. عصاره آماده شده به مدت چهار روز، با تناوب روزانه و در دو نوبت توسط بيمار ديابتي منتخب به‌صورت دمنوش مصرف گرديد. ميزان قند خون بيمار ديابتي هر بار توسط دستگاه گلوكومتر سنجيده شد. سنجش ميزان قند خون در هر روز، يك ساعت و دو ساعت (براي بررسي ميزان پايداري) پس از صرف نوبت دوم عصاره انجام گرديد. بيمار در مدت انجام تحقيق از هيچ گونه مكمل و دارويي به منظور كاهش سطح قند خون استفاده نكرد. از آنجايي كه نوسان قند خون در شرايط ناشتا در شروع هر روز به عوامل مختلفي مانند شرايط روحي، جسمي، تغذيه و به‌طور خاص عصبي بستگي دارد، براي كم كردن ميزان خطا، اندازه‌گيري قند خون ناشتا به‌عنوان شاهد، يك ماه قبل و يك ماه بعد از مصرف عصاره نيز انجام شد.نتايج: اين بررسي نشان داد كه ميزان قند خون با افزايش تعداد روز مصرف عصاره ريشه‌ گياه قاصدك و افزايش دفعات مصرف در هر روز، كاهش قابل ملاحظه‌اي مي‌يابد. براساس داده‌هاي حاصل از اندازه‌گيري ميزان قند خون در بازه‌هاي زماني مختلف، ميانگين چهار روزه قند خون فرد ديابتي يك ماه قبل از مصرف عصاره عدد 233 بود كه اين عدد يك ماه بعد از مصرف عصاره به ميزان 81 واحد كاهش يافته و به عدد 152 رسيد؛ ازاين‌رو براساس نتايج حاصل، مصرف عصاره ريشه اين گياه باعث كاهش 35% در ميزان قند خون گرديد. بررسي اثر متقابل تعداد روز استفاده از عصاره ريشه قاصدك و ساعت استفاده از آن نيز نشان داد كه كاهش همزمان ميزان قند خون با افزايش تعداد روز مصرف عصاره و تعداد دفعات مصرف در هر روز قابل ملاحظه است. نتايج حاصل از آناليز واريانس براي پاسخ ميزان قند خون نيز حكايت از آن داشت كه اثر فاكتورهاي A (تعداد روز استفاده از عصاره) و B (ساعت استفاده از عصاره) نيز با P-value بسيار كمتر از 0.05، بر كاهش ميزان قند خون معني‌دار هستند. طبق نتايج حاصل از بهينه‌سازي عددي داده‌ها در محدوده مورد بررسي، با مصرف حداقل چهار روزه عصاره و دو نوبت در هر روز مي‌توان سطح ميزان قند خون را به 150.167 رساند.نتيجه‌گيري: به‌طوركلي اين پژوهش تأثير مثبت عصاره ريشه گياه قاصدك را در درمان بيماري ديابت نوع دو نشان مي‌دهد. روند كاهشي ميزان قند خون با افزايش تعداد روزهاي مصرف و نيز افزايش تعداد دفعات مصرف در هر روز، حكايت از آن دارد كه استفاده طولاني‌مدت از اين عصاره مي‌تواند اثرهاي پايدارتري بر كاهش قند خون افراد ديابتي داشته باشد.