آسيب‌شناسي فرايند صدور مجوز بهره‌برداري از گياهان داوريي در عرصه‌هاي منابع طبيعي

سابقه و هدف: براساس قانون حفاظت و بهره‌برداري از جنگل‌ها و مراتع، هرگونه بهره‌برداري از منابع طبيعي توسط اشخاص حقيقي يا حقوقي بايد با مجوز سازمان منابع طبيعي و آبخيزداري كشور انجام شود. صدور مجوز بهره‌برداري از گياهان دارويي از مهمترين مجوزها در بخش منابع طبيعي است كه فرايند اجرايي خاص خود را دارد. شواهد نشان مي‌دهد مسائل مختلفي در مسير صدور اين مجوزها وجود دارد كه لازم است براي بهبود و اصلاح فرايند مذكور، يك بررسي علمي آسيب‌شناسانه انجام شود. پژوهش پيش‌رو با هدف آسيب‌شناسي فرايند صدور مجوز بهره‌برداري از گياهان دارويي در عرصه ‌منابع طبيعي طرح‌ريزي شده است.مواد و روش: اين پژوهش از نوع كيفي و كاربردي است. به منظور شناسايي وضع موجود فرايند صدور مجوز بهره‌برداري از گياهان دارويي، از روش تحقيق كيفي گروه كانوني (Focus Group) استفاده شده است. در اين پژوهش 64 بهره‌بردار و 30 كارشناس از شش استان به‌طور هدفمند انتخاب و ‌نظرات آنها با استفاده از مصاحبه، جمع‌آوري و نتايج با بهره‌مندي از تكنيك تحليل محتوا تجزيه‌وتحليل شد. در پايان نمودار فرايند صدور مجوز با استفاده از نرم‌افزار visio pro 2019 ترسيم گرديد.نتايج: نتايج نشان داد در مجموع 22 آسيب در مسير فرايند صدور بهره‌برداري از گياهان دارويي وجود دارد كه تعدد سامانه‌ها و فقدان يك سامانه يكپارچه و هوشمند، فقدان يك پلتفرم مشترك براي پياده‌‌سازي فرايندها در استان‌ها، فيزيكي بودن انجام بخش زيادي از فرايندها، برداشت غيرمجاز و بدون مجوز محصول از رويشگاه‌ها، كمبود نيروي انساني متخصص براي نظارت، واگذاري حق بهره‌برداري به افراد غير بومي، چشم‌پوشي برخي از ناظران در اعلام و درج مقدار واقعي توليد و برداشت گياهان دارويي، توان مالي و اقتصادي اندك بهره‌برداران براي تهيه كتابچه طرح، بيشترين سهم را در آسيب‌شناسي فرايند صدور مجوز داشته است. همچنين نتايج نشان داد، متوسط زمان لازم براي دريافت مجوز با كتابچه طرح، 16 ماه و بدون كتابچه طرح 67 روز به ‌طول مي‌انجامد. اين زمان براي دريافت مجوز حمل محصول در داخل استان به‌طور متوسط 17 روز و براي خارج استان 23 روز برآورد شد.نتيجه‌گيري: صدور مجوز برداشت گياهان دارويي از مهمترين مجوزها در بخش منابع طبيعي كشور است كه فرايند اجرايي خاص خود را دارد. مسائل و مشكلات مختلفي در مسير صدور اين مجوز وجود دارد كه منجر به بروز مشكلات و عدم رضايت بهره‌برداران و در نهايت آسيب به مراتع شده است. از اين رو، اتخاذ تدابيري در جهت بهبود امور و اصلاح اين فرايند، مسئله‌اي اساسي است كه نياز به بررسي و ارائه راهكار دارد. بر پايه يافته‌هاي اين بررسي، ايجاد يك سامانه‌‌ الكترونيكي يكپارچه، انجام نظارت‌‌هاي ميداني مستمر و منظم از طريق سركشي‌هاي سرزده در مراحل مختلف بهره‌برداري گياهان دارويي به‌ويژه در مرحله برداشت با همكاري سازمان نظام مهندسي، اولويت قرارداد بهره‌برداري با بوميان و جوامع محلي و ارتقاء انگيزه براي كارشناسان بخش دولتي مي‌تواند در بهبود فرايند مؤثر باشد.