بررسي فيتوشيمي، خواص آنتي‌اكسيداني و ضدباكتري عصاره اتانولي اندام‌هاي هوايي و ريشه Tanacetum parthenium L. در مراحل مختلف رشد

سابقه و هدف: ميزان مواد مؤثره گياهان دارويي در مراحل مختلف رشد آنها متفاوت است، بنابراين براي تعيين بهترين زمان برداشت هر يك از گونه‌هاي گياهان دارويي، لازم است كه ميزان مواد مؤثره و فعاليت زيستي آن در مراحل مختلف رشد بررسي شود. گونه Tanacetum parthenium L. يكي از گونه‌هاي مهم جنس كاسني مي‌باشد كه خواص دارويي متعددي دارد. در اين مطالعه محتواي تام تركيبات فنول، فلاونوئيد، آلكالوئيد و آنتوسيانين، فعاليت آنتي‌اكسيداني و ضدباكتريايي عصاره اتانولي اندام‌هاي هوايي و ريشه T. parthenium در مراحل مختلف فنولوژي (رويشي، گلدهي و بذردهي) بررسي شده است.مواد و روش‌ها: بدين‌منظور فنول كل، فلاونوئيد كل، آلكالوئيد كل و آنتوسيانين كل در عصاره اتانولي اندام‌هاي هوايي و ريشه گياه بابونه گاوي به روش اسپكتروفتومتري اندازه‌گيري شدند. فعاليت آنتي‌اكسيداني عصاره‌ها به روش مهار راديكال آزاد 2 و 2 دي فنيل- 1- پيكريل هيدرازيل (DPPH) و فعاليت ضدباكتريايي عصاره‌ها در برابر باكتري‌هاي گرم مثبت (استافيلوكوكوس اورئوس و باسيلوس سرئوس) و باكتري‌هاي گرم منفي (اشريشيا كلي و سالمونلا تيفي‌موريوم) به روش‌هاي انتشار ديسك، حداقل غلظت مهار (MIC) و حداقل غلظت كشندگي (MBC) ارزيابي شد.نتايج: حداكثر ميزان فنول كل (1.2 ± 62.3 ميلي‌گرم معادل اسيد گاليك بر گرم وزن خشك گياه)، فلاونوئيد كل (0.9 ± 35.7 ميلي‌گرم معادل كوئرستين بر گرم وزن خشك گياه)، آلكالوئيد كل (0.6 ± 73.2 ميلي‌گرم معادل آتروپين بر گرم وزن خشك گياه) و آنتوسيانين كل (0.3 ± 4.2 ميلي‌گرم معادل سيانيدين 3-گلوكوزيد بر گرم وزن خشك گياه) در عصاره اندام‌هاي هوايي گونه مورد مطالعه در مرحله گلدهي اندازه‌گيري شد. نتايج ارزيابي فعاليت آنتي‌اكسيداني عصاره‌ها نشان داد كه عصاره اندام‌هاي هوايي در مرحله گلدهي گياه داراي بالاترين فعاليت آنتي‌اكسيداني (0.7 ± 75.3%) است و حداقل فعاليت آنتي‌اكسيداني (0.9 ± 16.5%) براي عصاره ريشه در مرحله رويشي گياه اندازه‌گيري گرديد. براساس نتايج بررسي فعاليت ضدباكتريايي، بيشترين قطر هاله عدم رشد (0.3 ± 21 ميلي‌متر) براي عصاره اندام‌هاي هوايي گياه در مرحله گلدهي و در مقابل باكتري استافيلوكوكوس اورئوس مشاهده شد و حداقل غلظت مهار (12.5 ميكروگرم بر ميلي‌ليتر) و حداقل غلظت كشندگي (25 ميكروگرم بر ميلي‌ليتر) در برابر باكتري مذكور و براي عصاره اندام‌هاي هوايي در مرحله گلدهي و رويشي ثبت شد. براساس نتايج، عصاره‌هاي گونه مورد مطالعه اثرگذاري بيشتري بر باكتري‌هاي گرم مثبت نسبت به باكتري‌هاي گرم منفي داشت.نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج اين تحقيق مي‌توان بيان كرد كه عصاره گياه‌بابونه گاوي در مرحله گلدهي داراي ميزان قابل توجهي از تركيبات فيتوشيميايي با خاصيت آنتي‌اكسيداني و ضدباكتريايي مناسب است و مي‌توان از آن به‌عنوان منبع تركيبات آنتي‌اكسيدان و آنتي‌بيوتيك طبيعي استفاده كرد.