زيستايي آبخيز: مفهوم و ضرورت

امروزه تخريب زمين در ادامه رفتار نامناسب و ناعادلانه جوامع بشري در راستاي تأمين نيازهاي ضروري جمعيت در حال رشد و هم‌چنين ارائه خدمات متنوع به يكي از مشكلات جدي كشورها تبديل‌شده و سلامت و پايداري حوزه‌هاي آبخيز‏ را تهديد كرده است. بر همين اساس و به‌منظور تقويت توان، بازيابي سلامت و ايجاد پايداري بوم‏سازگان‏‌هاي تأمين‌كننده نيازهاي حياتي انسان، رويكرد زيستايي موردتوجه قرارگرفته است. زيستايي برخلاف زيست‌‎پذيري يك اصل مهم در ارزيابي توان بازيابي سلامت و پايداري است كه براي تحليل و ارزيابي آن مي‌‏بايست شبكه‌‏اي از روابط بين ابعاد بوم‌شناختي، اقتصادي، اجتماعي، زيرساختي و معيارهاي مرتبط مدنظر قرار گيرد. بااين‌حال تاكنون گزارشي در رابطه با زيستايي حوزه آبخيز مطرح نشده است. از‌اين‌رو هدف مطالعه حاضر معرفي مفهوم زيستايي آبخيز و ارزيابي توصيفي قابليت يك سامانه در قرارگيري در حد واسط محدوده تاب‌آوري و رهاسازي است. در همين راستا با ارزيابي صحيح از وضعيت آبخيز، علاوه بر شناخت كامل از كاركرد آبخيز در سطوح مختلف، تنش‌هاي موجود در حوزه‌هاي آبخيز شناسايي خواهند شد. در چنين حالتي مي‌توان با تكيه‌بر منابع و ظرفيت‌‏ها و هم‌چنين يادگيري شيوه برخورد صحيح با تنش‌‏ها، خودسامان‌دهي، بازيابي تعادل و پايداري حوزه‌هاي آبخيز را بهبود بخشيد. در اين صورت زيرآبخيزهاي اولويت‌دار شناسايي و با انجام اقدامات مديريتي در زيرآبخيزها از افت عملكرد و رهاسازي سامانه جلوگيري مي‌شود. اين رويكرد مي‌‏تواند دورنماي مفيدي براي مديران اجرايي كشور به‌منظور تبيين شيوه‌‏هاي مديريتي متناسب در مسير توسعه پايدار باشد.