جاهل‌هاي سينما: مطالعه كاركرد سياسي و اجتماعي سينماي كلاه‌ مخملي در پهلوي دوم

نظام هاي سياسي در پي كنترل و به خدمت گرفتن سينما، از فيلم هايي حمايت و استقبال ميكنند كه از نظر سياسي مقبول، از نظر فرهنگي مشروع و از نظر مردم محبوب باشد. سينماي فيلم فارسي نيز اگرچه توسط اغلب منتقدان با بي اعتنايي و كم اهميتي توصيف ميشود، اما چه در سالهاي پيش از انقلاب و چه پس ازانقلاب كاركرد سياسي داشته و ميان عامه مردم محبوبيت و مقبوليت داشته است. به شكلي كه شخصيت كلاه مخملي ها و جاهل ها با حضوري پررنگ و محوري در بسياري فيلم هاي سينماي ايران، بيانگر رؤياها و آرزوهاي مردم بوده اند. در مقاله حاضر به كلاه مخملي ها، جاهل ها و لوطي ها در سينماي عامه پسند پرداختيم تا نشان دهيم دليل ظهور اين شخصيت ها در سينماي عامه پسند چه بوده، و براي نظام سياست چه كاركردي داشته است؟ با روش شناسي تحليل گفتمان فركالف به سه سطح توصيف، تفسير و تبيين آثار سينمايي پرداخته شد تا ساختار روايي، نظام دستوري و تصويري مجموعه آثار سينمايي مطالعه گردد كه طي دهه 1330 تا 1350 حول شخصيت كاله مخملي و جاهل ساخته شدند. نتايج نشان داد كه كلاه مخملي ها در سينماي عامه پسند چگونه قادر بودند با ساده سازي پديده هايي چون گسست اجتماعي )سنتي و مدرن(، فاصلۀ فرهنگي )خواص و عوام(، شكاف طبقاتي )باال و پايين(، تعارض منافع )سياست اقليت و موقعيت اكثريت(، دنيايي سهل، ممكن و فانتزي بسازند و رؤياهاي مردم را تحقق پذير كنند؛ آنها با ساخت واقعيت هاي جعل شده به خدمت نظام سياسي مسلط و تثبيت نظم اجتماعي درمي آمدند