مهاجرت گزينشي در ايران: الگوها و تفاوت ها

مهاجرت رخدادي گزينشي است و مهاجران نمونه تصادفي از جمعيت مبدأ نيستند.اين موضوعي است كه اين مقاله با استفاده از داده‌هاي سطح خرد سرشماريهاي نفوس و مسكن 1390 و 1395 در چارچوب شاخص‌هايي نظير شدّت مهاجرت و سن در اوج مهاجرت به آن مي‌پردازد.. از ميان نظريات مطرح‌شده دراين‌باره، تلاش شده تا مفروضات نظريات مرتبط با چرخه عمر و زندگي كه با واردكردن تعيين‌كننده‌هاي بلافصل سعي در نشان دادن اثرات اين تعيين‌كننده‌ها در مشخص كردن الگوهاي مهاجرتي در جوامع مختلف دارند موردبررسي قرار گيرند. نظريه تعيين‌كننده‌هاي بلافصل مهاجرت بر اثرگذاري برخي عوامل تغيير يابنده در زندگي فرد مانند ازدواج، شروع و پايان تحصيلات، و ورود به بازار كار كه موجب تغيير وضعيت فرد در مراحل مختلف زندگي مي‌شوند، بر گزينشي بودن فرايند مهاجرت تأكيد دارد. نتايج بررسي نشان داد كه در دهه 95-1385 با تأخير سني (به‌ويژه براي مردان) و شدّت كمتر مهاجرت در نقاط اوج آن روبرو بوده‌ايم. همچنين، نتايج نشان داد كه شدّت مهاجرت در تمام سنين در استان‌هاي بيشتر توسعه‌يافته بيشتر از ساير استان‌ها و در مناطق شهري بيشتر از مناطق روستايي بوده است. بعلاوه، بيشترين شدّت مهاجرت در ميان جوانان، مردان، افراد متأهل، و تحصيل‌كردگان دانشگاهي بوده است. در دوره 95-1390 در مقايسه با دوره 90-1385، تفاوت‌هاي جنسيتي مهاجرت كاهش‌يافته و احتمال مهاجرت افراد با تحصيلات دانشگاهي افزايش‌يافته است. ازاين‌رو، عوامل چرخه عمر و گذارهاي زندگي با شدّت مهاجرت هم‌خواني داشته و در برخي دوره‌هاي چرخه زندگي مهاجرت به اوج خود مي‌رسد.