اوج فراز و فرود سلسله‌هاي پادشاهي در ايران در مراحل شش‌ گانه(مطالعه موردي سلسله قاجار)

تاريخ ايران همواره شاهد مراحل شش ‌گانه‌ي تشكيل تا فروپاشي سلسله‌هاي گوناگون بوده است و اين فرايند مستمر را به ويژه در دوره قاجاريه مي‌توان مشاهده كرد. هدف از نگارش اين مقاله بررسي فراز و فرود سلسله‌هاي پادشاهي با توجه به مراحل شش‌گانه در ايران و بررسي اين فرآيند در عصر سلسله قاجار است. روش تحقيق تحليلي و مبتني بر روند پژوهشي در جامعه‌شناسي تاريخي جديد است، به اين معنا كه فرآيند تأسيس و سقوط يك خاندان سلطنتي يا يك حكومت در روندي شش‌گانه بررسي مي‌شود كه شامل ضعف و ناكارآمدي دولت مركزي؛  فعال شدن جريان‌هاي مركز گريز؛  فروپاشي نظام حكومتي؛ از بين رفتن اقتدار حكومت، گسترش سركشي و افزايش ناامني با هجوم بيگانگان يا هرج و مرج داخلي؛  ظهور يك ناجي قدرتمند؛ و در نهايت  سركوب جريان‌هاي مركز گريز، تأمين امنيت و شروع استبدادي جديد است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه آقامحمدخان قاجار به‌‌دنبال ضعف ناكارآمدي حكومت زنديه، فعال شدن جريان مركز گريز در اواخر قرن هجدهم ميلادي، فروپاشي نظام حكومتي زنديه و از بين رفتن اقتدار دولت مركزي تأسيس شد. سلسله قاجاريه نيز در اوايل قرن بيستم با قتل ناصرالدينشاه و ناآرامي‌هاي ناشي از نهضت تنباكو و انقلاب مشروطيت رو به افول نهاد و رضاشاه پهلوي در فرايندي مشابه جاي او را گرفت. نتيجه كلي مطالعه، نشان از وجود روندي يكسان در تحولات تاريخي در چند سلسله پادشاهي اخير به ويژه تا دوره قاجاريه دارد.