تجربه استعمار انگليس در هند و رويكرد ضداستعماري ايراني: علل آغاز و رواج باورهاي ضداستعماري در ميان ايرانيان

ايران تجربه مستعمره شدن را نداشت، اما رويكرد ضداستعماري در ميان ايرانيان رواج داشته‌است. ريشه چنين رويكردي اغلب در بستر تاريخ روابط ايران با قدرت‌هاي اروپايي نظير انگليس و روسيه و دخالت اين كشورها در مسائل داخلي ايران مورد مطالعه قرار گرفته‌است. فرض بر اين است كه ايرانيان براي ترويج افكار ضداستعماري، وقتي خود تجربه استعمار را نداشتند، از يك نمونه تاريخي سرزمين مستعمره براي ترويج ديدگاه‌هاي خود بهره برده‌اند. در اين ميان، استعمار انگليس در هند، سرزمين همسايه، مورد توجه ايرانيان بود. مسئله اين است كه آيا تجربه استعمار هند، مي‌توانسته به عنوان الگويي از تجربه استعمار در نظر ايرانيان باشد و يكي از عوامل شكل‌گيري رويكرد ضداستعماري‌شان شده باشد؟ اين مسئله در اين پژوهش با توصيف و تبييني تاريخي و بر اساس مطالعات كتابخانه‌اي دنبال شده‌است. ازاين‌رو، آراء ايرانياني كه در موضوعات مختلف به حضور انگليس در هند واكنش نشان دادند مورد ارزيابي قرار گرفته‌است. نتيجه اين مقاله نشان مي‌دهد كه تجربه استعمار هند يكي از سرچشمه‌هاي آغاز رويكرد ضداستعماري ايراني بوده‌است و ايرانيان با ترس از نابودي هويت ديني و ملي، همواره از تاريخ هند تحت تسلط انگليس براي ترويج افكار ضداستعماري بهره مي‌بردند.