«ميدانِ» منبر در دوره مشروطه: مطالعه اي برپايه نظريه «ميدان» بورديو

در فضاي اجتماعي دوره مشروطه (اواخر عصر قاجار) منبرهاي روحانيت به عنوان عامل انسجام بخش اجتماعي، داراي جايگاهي مهم و معتبر بودند. در اين مقاله با بهره گيري از «نظريه ميدان بورديو» كه تحليل پديده هاي مختلف اجتماعي را مقدور مي سازد، جايگاه منبرِ وعظ و خطابه مورد واكاوي قرار گرفته و با تشريح مفاهيمي چون «ميدان»، «سرمايه»، «منش» و «كنش» و عناصر تأثيرگذار بر فضاي آن، مطالعه شده‌ است. سؤال اصلي اين است: با استفاده از نظريه ميدان بورديو، «منبر ديني» چه ويژگي ها، دستاوردها و بازخوردهايي در دوره مشروطه داشته‌است؟ براساس نظريه بورديو مي توان گفت كه منبر، ميداني گسترده، با عادتواره هاي ويژه از باورهاي مذهبي مردم، در بسيج توده ها، مطالبه مشروطيت و تأسيس مجلس بوده و توان مندي شاياني داشته‌است. همچنين بنابر يافته هاي اين پژوهش، «ميدان منبر» در اين دوره از اهرم هاي سه گانه ميدان (استقلال، قدرت و منازعه بر سرمايه) به طور نسبي برخوردار بوده و در بيشتر وقايع مشروطه حضور اثرآفرين داشته و البته از تقابل با برخي ميدان ها نيز آسيب ديده‌ است.