تحليلي بر زمينه‌ها و فرايندهاي تأثيرگذار در سازمان‌يابي فضايي فقر شهري (مطالعه موردي: كلان‌شهر تبريز)

مقدمه: فقر شهري يكي از بزرگترين چالش‌ها هم در كشورهاي در حال توسعه و هم در كشورهاي توسعه‌يافته محسوب مي‌گردد كه مانع اساسي اكثر دولت‌ها در راستاي تحقق شاخص‌هاي توسعه‌ي پايدار مي‌باشد. از اين‌رو، شناسايي دقيق پهنه‌هاي فقيرنشين و همچنين زمينه‌ها و فرايندهاي تأثيرگذار بر شكل‌گيري و گسترش فقر از ضرورت‌هاي برنامه‌ريزي و مديريت شهرها براي مقابله با گسترش اين پديده محسوب مي‌شود.هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسي پهنه‌هاي فقر شهري و همچنين تحليل زمينه‌ها و فرايندهاي تأثيرگذار در سازمان‌يابي فضايي فقر در كلان‌شهر تبريز است.روش‌شناسي تحقيق: روش تحقيق در مطالعه‌ي حاضر آميخته (كمّي-كيفي) با ماهيت تحليلي- اكتشافي بوده كه به‌منظور گردآوري داده‌هاي تحقيق از اطلاعات موجود در بلوك‌هاي آماري سال 1375 و 1395 شهر تبريز و همچنين پرسشگري از مديران و نخبگان دانشگاهي متخصص حوزه‌ فقر شهري (15 نفر بر مبناي روش دلفي هدفمند) و براي تجزيه و تحليل داده‌ها از مدل تحليل عاملي كيو Q و شاخص نزديكترين همسايه (NNI) در نرم‌افزار GIS استفاده شده است.قلمرو جغرافيايي پژوهش: قلمرو جغرافيايي پژوهش شامل مناطق 10گانه‌ي كلان‌شهر تبريز محسوب مي‌گردد.يافته ها: يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه زمينه‌ها و فرايندهاي گسترش و سازمان‌يابي فضايي فقر در كلان‌شهر تبريز شامل سه عامل اصلي ناكارآمدي ساختار مديريتي و نظام اقتصادي كلان، ساختار مديريتي و نظام اقتصادي تبعيض‌گرا و ويژگي‌هاي افراد مهاجر و كم‌درآمد مي‌باشد كه در مجموع 83.536 درصد از واريانس كل را تبيين مي‌كنند. نتايج: نتايج حاكي از آن است كه در سال 1375 بيشتر مناطق حاشيه‌اي شهر در وضعيت نامطلوب قرار داشته‌اند، در حالي‌كه در سال 1395 سازمان‌يابي و توزيع فضايي بلوك‌هاي فقيرنشين در كل سطح شهر بوده و از توزيع خوشه‌اي پهنه‌هاي فقيرنشين طي اين بازه زماني 20ساله كاسته شده است.