بررسي جريان تمايززدايي در عرفان از آغاز تا قرن نهم هجري(بررسي موردي: شطح و طامات)

كي از وجوه تمايز صوفيه نسبت به ساير فرقه ها و نحله ها، موضوع شطح و طامات بوده كه از قضا يكي از جنجالي ترين ويژگي هاي گفتاري اين قشر بوده است. در اين پژوهش به بررسي جريان تمايززدايي در عرفان با تأكيد بر پديده شطح و طامات از آغاز تا قرن نهم هجري پرداخته ايم. نتايج پژوهش نشان مي دهد كه اگرچه عرفا در ابتدا براي متمايزساختن خود از ساير جريان هاي فكري، به برخي آداب و رسوم و رفتارهاي خاص روي آورده اند، اما رفته رفته اين تمايزيابي ها مورد انتقاد و مخالفت دو گروه قرارگرفته است؛ گروهي كه به منظور تخطئه كليّت عرفان، سنّت هاي ويژه عرفا را دستاويز هجمۀ خود قرارداده اند و گروه ديگري كه از قشر عرفا، اقدام به مبارزه با اين افراط و ردّ و انكار برخي ويژگي هاي رفتاري و گفتاري عرفا كرده اند. بنابراين موج تمايززدايي از عرفان كه از ابتداي شكل گيري اين جريان فكري به حيات خود ادامه داده بود، رفته رفته شديدتر و همه گيرتر شد و از آنجا كه خود عرفا نيز با اتّكا به نقد درون گفتماني، به پايش و پالايش آداب و رسوم غيرعادي عرفان پرداختند، شطح و طامات نيز مورد هجمه قرارگرفت و بعدها صوفيه بنا به مصلحت خويش و به منظور پاسداري از اعتقادات و باروهاي اصيل خويش، شطح و طامات را كه زماني وجه مميّزۀ عرفان بود، به دليل جنجال آفريني و حاشيه سازي اش، از گفتار و سيرۀ خويش زدودند