تحليل صوفيان ريايي درهفت اورنگ جامي براساس نظريۀ كاركردهاي نگرش درروانشناسي اجتماعي

نگرش ها، ارزيابي هاي نسبتاً پايداري از پديده هاي مختلف جهان اجتماعي در ذهن افراد هستند. نظريۀ كاركردي نگـرش، به واكاوي انگيزه هاي دروني انسان، علت ايجاد نگرش ها و نقش و كاركرد آن ها در ايجاد رفتارهاي اجتماعي مي پردازد. در مثنوي هفت اورنگ، بهره گيري شاعر از شيوۀ تمثيل پردازي و استفاده از قالب حكايت، در غالب موارد به ظهور و بروز نگرش هاي جامي دربارۀ مسائل فردي، بينافردي و اجتماعي كمك فراواني كرده است. جستار حاضر با استفاده از روش تحليلي – توصيفي موضوع «صوفيان ريايي» را از منظر تحليل شخصيّت و رفتار آن ها، بر اساس نظريۀ كاركردهـاي نگرش مطالعه كرده است. حاصل پژوهش نشان مي دهد كه نگرش طبقات مختلف اجتماعي در برابر پديدۀ رياكاري و نمود آن در دوران جامي با عنوان «صوفيان رياكار» را مي توان در قالب دو «كاركرد سودجويانه» و «كاركرد ازرش خواهانه» طبقه بندي كرد. همچنين نقش اوضاع و احوال سياسي، فرهنگي، سنن و آداب و رسوم جامعه و نيز كاركرد عرفان در اين زمينه قابل تأمل و بررسي است. با وجود ثبات نسبي در ديدگاه جامي، بررسي تناقض در نگرش با عنوان «ناهماهنگي شناختي» نيز، در هفت اورنگ جامي حائز اهميت است كه شاعر از دو رويكرد «توجيه نگرش» و «اقتدا به تقديرگرايي» در اين مؤلفه، بهره گرفته است.