اومانيسم به مثابه خوانشي از ميراث بشري با نگاهي به اومانيسم اسلامي

اومانيسم به مثابه يكي از اركان دوران مدرن، با اصالت دادن به انسان و معمولاً در تقابل با خدامحوري و حاكميت الهي تعريف شده است. با اين حال، يكي از وجوه مهم در تكوين و بسط معناي اومانيسم، تأكيد آن بر بازخواني ميراث مكتوب بشري از جمله در قالب سنت ديني بوده كه زمينه­ساز علوم انساني نوين گرديده و در عين حال برخلاف تلقي مرسوم، به خوانشي در موافقت و سازگاري با اديان انجاميده است. اين تركيبِ تا حدودي نامأنوس در بين متفكراني از مسيحيت در دوران رنسانس مطرح گرديد و در دوران معاصر نيز از سوي افرادي همچون «علي شريعتي» براي بازخواني ميراث فكري سنتي ذيل عنوان اومانيسم اسلامي به كار گرفته شده است. مدعاي نوشتار حاضر آن است كه به­رغم وجود چالش در امكان تلفيق كامل اين دو مفهوم شامل ديني همچون اسلام با ايدئولوژي­اي همانند اومانيسم، ارائه اين مفهوم در خدمت تلاش براي قرائت انتقادي سنت پيشين اسلامي با نگاهي به تجربه مشابه آن در مسيحيت مورد توجه قرار گرفته است. يافته­هاي چنين مطالعه­اي حاكي از آن است كه وجه بارز اومانيسم ديني مخصوصاً اسلامي، به جاي تقابل ضدّديني آن، مبتني بر آنچه شريعتي «پالايش منابع فرهنگي» خوانده و نگاهي نقادانه به ميراث گذشته استوار است.