بررسي زمين‌ساخت، داده‌هاي گسلي و ارتباط آن‌ها با كانه‌زايي و دگرساني در گستره اسبخان هريس (استان آذربايجان‌شرقي - شمال‌غرب ايران)

گستره مورد مطالعه در جنوب رشته كوه قوشآداغ، در شمال روستاي اسبخان، شهرستان هريس و در استان آذربايجان‌شرقي واقع شده است. اين گستره از نظر زمين‌شناسي ساختاري ايران، در پهنه اصلي ايران مركزي و زيرپهنه البرز- آذربايجان قرار دارد. واحدهاي زمين‌شناسي پهنه، شامل سنگ‌هاي آذرين و آذرآواري ائوسن با تركيب آندزيتي، تراكي‌آندزيتي، بازالتي، توفي و ايگنمبريتي است. توده نفوذي نيمه عميق با سن اليگوسن، با تركيب كوارتز ديوريت، كوارتزمونزونيت پورفيري و ديوريت به‌صورت استوك و دايك در پهنه رخنمون دارد. بررسي‌هاي ساختاري از جمله صفحات گسلي، خش‌لغزش‌هاي روي آن‌ها و سيستم درزه‌هاي موجود در ليتولوژي‌هاي مختلف، نشانگر حداقل دو جهت فشارش كلي در گستره هستند و ميتوانند در پي يك رژيم تكتونيكي و يا دو رژيم تكتونيكي ايجاد شده باشند. اگر رژيم تكتونيكي را يك فاز در نظر بگيريم و تانسور‌هاي با جهات مختلف را نتيجه چرخش در صفحات گسلي بدانيم، مي‌توان يك رژيم عمومي راستالغز با روند عمومي شمالي- جنوبي را معرفي كنيم كه ساختارهاي موجود پهنه را كنترل مي‌كند. در همين حين نفوذ توده‌هاي نفوذي باعث به‌هم‌ريختگي اين ساختارها و پيچيده‌تر شدن موضوع شده‌اند. به‌طوركلي، گسله‌هاي با روند شمال‌غرب - جنوب‌شرق و مكانيسم راستالغز راست‌بر، ساختارهاي اصلي گستره را تشكيل مي‌دهند. ساير گسل‌ها نيز با پيروي از سيستم شكستگي‌هاي ريدل، در كنترل ساختارهاي اصلي هستند. بر اساس سيستم درزه‌هاي موجود در چهار ليتولوژي مختلف، واحدهاي ليتولوژيكي از قديم به جديد شامل: آندزيت بازالت، كوارتز ديوريت، كوارتز مونكمربنديت (توده پورفيري) و ديوريت مي‌باشند كه از قديم به جديد از تنوع سيستم درزه‌ها كاسته مي‌شود. نقش سيستم تكتونيكي شمال غربي- جنوب شرقي در توسعه دگرساني آرژيليكي و سيستم شمال شرقي- جنوب غربي در توسعه رگه‌هاي سيليسي و كانه‌دار مهم هستند.