مؤلفه‌هاي مهم در كاربست عملي روش ‌هاي تاريخ ‌گذاري «مبتني بر سند» و «تحليل تركيبي إسناد - متن»

خاورشناسان روش‌هاي مختلفي را براي تاريخ‌ گذاري روايات، ابداع و به مرور زمان اصلاح كرده و بسط داده‌اند. غير از قواعد كلي كه در هر روش وجود دارد، برخي مؤلفه‌ها و نكات ظريف بايد در كاربست هر شيوه، مورد توجه جدي قرار گيرد؛ زيرا در غير اين‌صورت اعتبار نتايج پژوهش خدشه‌دار مي‌شود. در اين مقاله با بررسي آثار مختلف مربوط به تاريخ‌گذاري روايات و نيز تجربه حاصل از تاريخ‌گذاري نمونه‌هايي از روايات، مهم‌ترين مؤلفه‌ها در روش‌هاي تاريخ‌گذاري «مبتني بر سند» و «تحليل تركيبي إسناد - متن» استخراج شده است. برخي از مؤلفه‌هاي مهم در تاريخ‌گذاري «مبتني بر سند» عبارتند از: «بازيابي سندهاي داراي ابهام»، «توجه به نظرات مختلف در تبيينِ بخش‌هاي مختلف شبكه إسناد و اعتبار تاريخي آن‌ها» و «توجه به شيوه‌هاي بررسي امانت‌داري و اعتبار تاريخي راويان و نقل آن‌ها». مهم‌ترين مؤلفه‌ها در روش تركيبي إسناد -متن عبارتند از: «به دست آوردن سير تطور متن بر اساس طرق نقل در شبكه إسناد»، «توجه به ميزان كارآمدي آزمون همبستگي در اعتبارسنجي تاريخي روايات» و «توجه به ميزان كارآمدي آزمون همبستگي در يافتن تحرير اوليه و راويان مؤثر در تغيير روايت».