اعتبارسنجي دو روايت داراي ضرب المثل «الشَّحِيحُ أَعْذَرُ مِنَ‏ الظَّالِمِ» و «السَّعِيدُ ‌مَنْ ‌وُعِظَ ‌بِغَيرِهِ» در بحارالانوار

يكي از حوزه‌هايي كه جداسازي سخن معصوم از غير معصوم در آن صورت نگرفته، بحث امثال است. در اين مقاله سعي شده است با آوردن دو نمونه از روايت‌هاي مشتمل بر امثال مانند «الشَّحِيحُ أَعْذَرُ مِنَ‏ الظَّالِمِ‏» و «السَّعِيدُ ‌مَنْ ‌وُعِظَ ‌بِغَيرِهِ» ضرورت چنين تفكيكي را ارائه نماييم. روش كار به اين صورت است كه اولين منبع و اولين گوينده سخن را در آثار شيعه و اهل سنت جستجو كنيم، سپس منابع ديگر و گوينده‌هايي كه اين سخن را در زمان‌هاي نزديك به اولين منبع استفاده كرده‌اند، جمع‌آوري كنيم. در اين ميان تاريخ تشكيل منابع سخن و فاصله‌اي كه ميان تأليف اين منابع وجود دارد، مورد توجه قرار مي‌گيرد. سپس راويان اين روايت‌ها را از نظر علم رجال بررسي مي‌كنيم و تفاوت‌هاي بين متن روايت‌ها در منابع گوناگون را در نظر مي‌گيريم. در ميان راويان در منابع مختلف و زمان‌هاي مختلف به دنبال راوي مشتركي مي‌گرديم كه اين روايت‌ها را در آثار وارد ساخته است. در مورد روايت‌هاي مشتمل بر امثال ذكر شده، مهم‌ترين يافته اين است كه اولين گوينده اين عبارات تمثيلي، معصومان (ع) نبوده، بلكه افرادي اديب و حكيم همچون عامربن‌صعصعه و مَرْثَدبن‌سَعْد، يكي از اعضاي هيئت نمايندگي عاد، اولين گوينده اين امثال بوده‌اند و در نيمه دوم قرن 3 و نيمه قرن 2 سخن آنان انتشار يافته و وارد روايات شده‌اند، و اين نشان‌دهنده تأثيرپذيري روايت‌ها در منابع بعدي از امثال عاميانه است.