انگاره اقتداي حضرت عيسي (ع) به حضرت مهدي (ع) در منابع روايي شيعه

مسئله اقتداي حضرت عيسي (ع) به حضرت مهدي (ع) از جايگاه ويژه‌اي در ميان احاديث اسلامي برخوردار است. پژوهش حاضر مي‌كوشد با روشي توصيفي-تحليلي و با رويكردي تاريخ‌انگاره‌اي به بررسي اين مسئله پرداخته و آن را با توجه به گفتمان‌هاي حديثي و رويكردهاي مختلف محدثان شيعه بازخواني كند و در عين حال به بررسي سندي آن نيز اهتمام ورزد. نتايج نشان مي‌دهد اين گزاره در دوره‌هاي مختلف و نزد دانشيان حديثي شيعه به يك صورت نقل نشده و دست‌كم، چهار دوره گفتماني را پشت سر نهاده است: ابتدا در كتاب منسوب به سليم در ضمن گفت‌وگوي راهبي مسيحي با امام علي (ع) و همچنين گفتمانِ تفسيري-روايي كتب منسوب به علي‌بن‌ابراهيم قمي و فرات كوفي مطرح مي‌شود؛ سپس نزد عالماني چون شيخ كليني و شيخ طوسي جايگاه نه‌چندان پررنگ آن مشاهده مي‌شود؛ با نقل گسترده آن توسط شيخ صدوق، دوره طلايي خود را طي مي‌كند و تثبيت مي‌شود؛ در دوره بعدي هم نزد محدثان متأخر، جنبه كاركردگرايانه آن و حضور آن در پيوند بيش از پيش با برخي مباحث اعتقادي غلبه مي‌كند. هرچند اين گزاره از نظر اصول حاكم بر علم رجال و درايه در ميان روايات شيعه به اصطلاح صحيح‌السند نيست، اما كثرت نقل آن به طرق مختلف در ميان فريقين، ارزش آن را نشان مي‌دهد.