تحليل و نقد فلسفي مدل استاندارد در علوم شناختي دين

«علوم شناختي دين» شاخه‌اي نوظهور از علوم شناختي است كه با استفاده از يافته‌هاي علوم شناختي به مطالعه باورها و رفتارهاي ديني مي‌پردازد. اغلب محققين اين حوزه معتقدند كه باورها و رفتارهاي ديني، محصولات فرعي معماري شناختي ذهن ما انسان‌ها هستند. بر اساس اين رويكرد غالب كه اصطلاحاً «مدل استاندارد» ناميده مي‌شود، ذهن انسان يك سيستم پردازش يكپارچه نيست، بلكه داراي ابزارهاي اختصاصي متعدد براي پردازش اطلاعات ورودي به ذهن است. اين ابزارهاي ذهني، در فرآيند تكامل، سوگيري‌هايي پيدا نموده‌اند كه روي اطلاعات ورودي به ذهن تأثير مي‌گذارند و آن‌ها را به نحو سيستماتيك جهت‌دهي مي‌كنند. ازنظر مدافعان مدل استاندارد، اين ابزارهاي ذهني و سوگيري‌هاي شناختي آن‌ها، در شكل‌گيري بسياري از باورهاي ما ازجمله باورهاي ديني نقش اساسي ايفا مي‌كنند. ما در اين مقاله، از منظر فلسفه علم، سه شاخص اصلي براي نشان دادن اعتبار اين رويكرد را موردبررسي قرار مي‌دهيم: شواهد تجربي در دفاع از آن، قدرت تبييني و ساختار نظري آن و همچنين پيش‌فرض‌هاي روش‌شناختي آن. ما در اين مقاله نشان مي‌دهيم كه مدل استاندارد به لحاظ شواهد تجربي، نامتعيّن؛ به لحاظ قدرت تبييني، ضعيف؛ و به لحاظ پيش ‌فرض‌هاي روش‌ شناختي، دچار چالش است.