جايگاه مدارس نظام در تحول آموزش نظامي دوره قاجار و پهلوي اول

«مدارس نظام» از انواع مدارس نظامي بود كه از اواسط دوره قاجار با هدف توسعه آموزش‌هاي نظامي ايجاد شدند و در دوره پهلوي اول با عنوان مدارس كل نظام توسعه پيدا كردند. اين مدارس در كنار ساير آموزشگاه‌هاي نظامي در راستاي اصلاحات دولت‌مردان براي تحول ساختاري محتوايي در آموزش نظامي و تشكيل يك ارتش مدرن ايجاد شد. هدف اصلي پژوهش حاضر بررسي اين پرسش است كه مدارس نظام چه نقشي در توسعه و تحول آموزش نظامي دوره قاجاريه و پهلوي اول داشته است. بدين منظور با روش تحليل تاريخي به زمينه‌ها و ضرورت‌هاي شكل‌گيري مدارس نظام پرداخته شده و سپس با بررسي ساختار و عملكرد اين مدارس در دوره قاجار و پهلوي اول، نقش آنها در روند مدرن سازي و تحول آموزش نظامي ايران تحليل شده است؛ و به اين نتيجه رسيده كه مدارس نظام دوره قاجاريه در اصل در رقابت با مدرسه دارالفنون و غالباً با اهداف سياسي و شخصي تأسيس شده است. با اينكه اين مدارس به سبب محدود بودن و عدم تنوع و ساختار بسته آموزشي، منشأ تحول خاصي در آموزش نظامي دوره قاجار نشدند، در دوره پهلوي به دليل تشكيلات منسجم خود و كيفيت آموزشي مورد قبول و تربيت دانش‌آموزان، در روند نوسازي آموزش نظامي و غيرنظامي سهم قابل‌ملاحظه‌اي ايفا كردند.