امتيازات و جايگاه نظاميان قزلباش در حكومت شاه اسماعيل اول صفوي

شكل گيري حكومت صفويه (907 1135ه.ق./1501 1722م.) به مدد حضور و قدرت نمايي نظاميان قزلباش وابسته به ايلات و عشاير تركماني تحقق يافت كه با پيوند مذهبي طريقت صوفيانه صفويه در اردبيل، رابطه اي مريد مرادي را با شيوخ و شاهان صفوي برقرار كردند. اين رابطه با رسميت مذهب شيعه در ايران در قالب پيوند شاه الهي غازي، رزمنده پرشور شيعي صوفي تقويت شد. اين نظاميان به سبب نقش آفريني نظامي در پيكارهاي شاه اسماعيل (907 930ه.ق./1501 1524م.) با خاندان هاي حكومتگر، حكام داخلي و سلسله هاي حكومتي رقيب مانند عثمانيان و اوزبكان و تلاش در استقرار، تثبيت و تداوم حكومت صفوي به امتيازات گوناگوني در اين حكومت دست يافتند؛ و پس از خاندان سلطنتي در جايگاه دوم هرم اجتماعي و ساختار قدرت قرار گرفتند. هدف اين پژوهش، بررسيِ جايگاه و امتيازات نظاميان قزلباش در حكومت شاه اسماعيل اول، به روش توصيفي تحليلي و براساس داده هاي منابع كتابخانه اي است. اساس بررسي بر اين پرسش قرار دارد كه عامل تعيين كننده جايگاه و امتيازات نظاميان قزلباش در حكومت شاه اسماعيل صفوي چه بوده است. مفروض پژوهش بر توان نظامي و پشتوانه قبيله اي نظاميان به عنوان عامل تعيين كننده تأكيد دارد. يافته هاي پژوهش نشان داده كه اساس قدرت شاه اسماعيل به حضور و قدرت نظاميان قزلباش مربوط مي شد. نقش هاي گوناگون اين نظاميان در عرصه نظامي گري، مناسبات داخلي، حكومت ايالات، لَلگي شاهزادگان و حتي در عرصه روابط خارجي كه نشان از تكثر وظايف و مسئوليت هاي نظاميان در اين دوره داشت، جايگاه و دامنه نفوذ آنان را در حكومت شاه اسماعيل افزايش داد و به مقامات اصليِ حكومت راه يافتند.