تحليل پويايي سرمايۀ اجتماعي در توسعه و توانمندسازي جوامع محلي در مناطق خشك؛ كاربرد تحليل شبكۀ اجتماعي

در دو دهۀ اخير مفهوم سرمايۀ اجتماعي به واسطۀ ارتباطش با مؤلفه‌هاي بنيادين اجتماعي شامل آگاهي، مشاركت، اعتماد، انسجام و شبكۀ اجتماعي در راستاي توسعۀ پايدار جوامع به‌ويژه جوامع محلي مورد تأكيد قرار گرفته است؛ لذا براي رسيدن به توسعۀ پايدار محلي، برخورداري از سرمايۀ اجتماعي از ضروريات مي‌باشد. با توجه به اهميت اين موضوع و با تكيه بر مشكلات و كمبودهاي متعدد در روستاهاي مناطق خشك و نيمه خشك، اين مقاله به تحليل پويايي سرمايه اجتماعي در راستاي تحقق توسعۀ پايدار محلي در سه روستاي گاوبنان، چاهان و چاه نصير در شهرستان قلعه گنج در جنوب كرمان بر اساس روش تحليل شبكه‌ اجتماعي در دو بازۀ زماني قبل و بعد از اجراي طرح توان افزايي جوامع محلي پرداخته است. ابتدا با تكميل پرسشنامه و مصاحبۀ مستقيم با ذي‌نفعان محلي (136 نفر از سرگروه‌هاي صندوق‌هاي اعتباري خرد روستايي)، داده‌هاي مورد نياز با استفاده از روش سرشماري جمع‌آوري گرديد. سپس سرمايۀ اجتماعي برون گروهي بر اساس پيوند‌هاي اعتماد و مشاركت با استفاده از شاخص‌هاي كمي سطح كلان شبكه (شاخص تراكم و E-I) مورد بررسي قرار گرفت. نتايج بيانگر افزايش شاخص‌ تراكم و تقويت روابط برون‌گروهي و پويايي مثبت سرمايۀ اجتماعي برون‌گروهي در مرحلۀ بعد از اجراي پروژه مي‌باشد؛ اما مقدار اين مؤلفۀ مهم و تأثيرگذار همچنان ضعيف ارزيابي مي‌شود. بنابراين ضرورت دارد با فراهم نمودن بستر اعتمادسازي و تقويت روحيۀ مشاركت و همكاري جمعي در بين سرگروه‌هاي صندوق‌هاي اعتبارت خرد و افزايش روابط برون‌گروهي، سرمايۀ اجتماعي برون‌گروهي غني در اين جامعه محقق گردد، چرا كه بعد اجتماعي توسعۀ پايدار بدون توجه به سرمايۀ اجتماعي و مشاركت، آن محدوده امكان پذير نمي باشد.