تنوع تركيبات اسانس ميوه جمعيت هاي سماق رويش يافته در غرب ايران و ارتباط آن با فاكتورهاي محيطي

ارزيابي تنوع فيتوشيميايي جمعيت‌هاي وحشي يك گونه، از گام‌هاي اساسي در راستاي حفاظت و اهلي‌سازي آن مي‌باشد. سماق(Rhus coriaria L.)  درختچه‌اي است كه ميوه آن بواسطه داشتن اسانس، روغن ثابت (غير فرار)، تركيبات فنولي، ويتامين‌ها، پروتئين و كربوهيدرات، داراي خواص درماني متعددي مي‌باشد. در پژوهش حاضر، اسانس ميوه هشت جمعيت سماق از استان‌هاي كردستان و كرمانشاه (پاوه، كه‌س نه‌زان، سماقلو، كاني گويز، كماله، دگاگا، باخان و زيويه)، توسط كلونجر به روش تقطير با آب استخراج و با استفاده از دستگاه‌هاي كروماتوگرافي گازي و كروماتوگرافي گازي متصل به طيف‌سنج جرمي آناليز شد و سپس ارتباط آن با فاكتورهاي محيطي بررسي گرديد. تنوع قابل توجهي بين جمعيت‌ها به لحاظ تعداد، نوع و ميزان تركيبات اسانس، مشاهده گرديد. تركيبات غالب اسانس در جمعيت‌هاي مختلف، تفاوت معني‌داري با هم داشتند. Cembrene A به عنوان يكي از تركيبات مهم اسانس سماق، در همه جمعيت‌ها وجود داشت و بيش‌ترين (41.2 درصد) و كم‌ترين (13.4 درصد) مقدار آن به‌ترتيب در جمعيت‌هاي پاوه و دگاگا مشاهده گرديد. تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي، تركيبات اسانس را در هفت مؤلفه گروه‌بندي نمود كه 100 درصد واريانس بين جمعيت‌ها را تبيين مي‌كردند. دو مؤلفه اول در مجموع 52.14 درصد كل واريانس بين جمعيت‌ها را تبيين مي كردند و(E,E)-2,4-Decadienal ، β-Pinene، (2,E)-Undecanal، Camphene و  cis-Ocimene (به‌ترتيب با ضرايب عاملي 0.926، 0.879، 0.85، 0.834 و 0.875- در مؤلفه اول) مؤثرترين تركيبات در تفكيك جمعيت‌ها بودند. تجزيه خوشه‌اي، جمعيت‌ها را در پنج گروه مختلف طبقه‌بندي نمود. همبستگي‌هاي قابل توجهي بين تركيبات اسانس با فاكتورهاي محيطي به‌دست آمد كه مي‌توان از اين نتايج در فرايند اهلي‌سازي سماق، بهره گرفت.